Jan Szczurek-Cergowski

Szczurek
Jan Szczurek-Cergowski płk art. „ Sławbor”, „ Mestwin”, Cios”, „ Wiesław” ( ur. 22 XII 1897 w Cergowej, pow. Krosno, zm. 14 XI 1972 w Warszawie, pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, 2 D-1- 11) s. Jana i Franciszki z d. Drozd. Od 1912 w tajnym skautingu i od 1913 w Związku Strzeleckim.

Okres przed 2 wojną światową

W 1914 ukończył szóstą klasę Szkoły Realnej w Krośnie. Od VIII do XI 1914 służył w Legionach, skąd z powodu choroby został zwolniony. Latem roku następnego powołany do armii austriackiej. Był na froncie rosyjskim w Karpatach Wschodnich, rumuńskim i włoskim. W trakcie służby ukończył szkołę podoficerską i szkołę oficerów rezerwy. W XI 1918 w niewoli włoskiej. W IV 1919 powrócił do kraju wraz z Błękitną Armią gen. Józefa Hallera, pozostał w służbie obejmując latem 1919 stanowisko szefa składów artyleryjskich, następnie pełnił funkcję d-cy kolumny amunicyjnej Nr 629. Od I 1920 d-ca oddziału parkowego Parku Uzbrojenia 16 DP, w rok później d-ca parku. Od II 1920 referent w Szefostwie Artylerii i Uzbrojenia DOK VIII w Toruniu. W VI 1924 jako ekstern zdał maturę w gimnazjum w Grudziądzu. Awansowany do stopnia ppor. ze starszeństwem od 1 VI 1919.

W 1926 został d-cą baterii 8 Pułku Artylerii Ciężkiej w Toruniu, a od 1933 wychowawca i instruktor w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. W 1936, już jako major przeniesiony służbowo na stanowisko d-cy dywizjonu w 2 Pułku Artylerii Ciężkiej Ziemi Chełmskiej im. Hetmana Jana Zamoyskiego. Tuż przed wybuchem wojny w IV 1939 objął stanowisko wykładowcy w Centrum Wyszkolenia Artylerii w Rembertowie.

Okres 2 wojny światowej i konspiracji

W czasie kampanii wrześniowej 1939 oficer sztabu d-cy artylerii dywizyjnej 3 DP Legionów, która rozpoczęła szlak bojowy w rejonie m. Krasne- Luta- Samsonów, poprzez Kozienice i Radom, aż po Zamość i Tomaszów Lubelski. Po zakończeniu działań wojennych usiłował przedostać się na Zachód, ale wydany Niemcom przez przewodnika trafił do aresztu, skąd po dwóch tygodniach zbiegł.

W konspiracji w SZP- ZWZ od X 1939 na Zamojszczyźnie w grupie organizowanej przez płk S. Tatara. Wiosną 1941 przyjechał do Warszawy gdzie zmienił przynależność konspiracyjną opuszczając szeregi ZWZ, wstąpił do Narodowej Organizacji Woskowej obejmując funkcję komendanta Okręgu Stołecznego tj. miasto i województwo. Na początku 1942 dokonał rozłamu w NOW i wraz z częścią swojego okręgu przeszedł do AK. Zajął stanowisko szefa organizowanego właśnie Wydziału Artylerii KG AK, podporządkowanego Oddziałowi III, jednocześnie przyjmując pseudonim „ Sławbor”. 11 XI 1942 awansowany do stopnia ppłk artylerii służby stałej.

W czasie Powstania Warszawskiego początkowo dowodził w rejonie Al. Ujazdowskich i Pl. Trzech Krzyży zorganizowanym przez siebie zgrupowaniem, a od 20 VIII objął d-ctwo nad Obwodem I Śródmieście- Południe. 20 IX 1944 został d-cą 72 Pułku Piechoty złożonego z batalionów: „ Golski”, Zaremba- Piorun”, „ Ruczaj”, „ Stefan”, „ Miłosz” 28 DP Korpusu AK. 24 IX odznaczony przez gen. T. Komorowskiego Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Po upadku powstania nie poszedł do niewoli a od X 1944 był komendantem Obszaru Zachodniego AK a później organizacji „Nie”.

W połowie I 1945 spotkał się w Częstochowie s d-cą AK gen. L. Okulickim „ Niedźwiadkiem”. Po rozwiązaniu AK wydał rozkaz swoim żołnierzom pozostania w konspiracji, nie zgłaszania się do LWP i sabotowania zarządzeń Rządu Tymczasowego. Od IV 1945 był Delegatem Sił Zbrojnych na Obszar Zachodni. 5 VIII 1945 brał udział w zebraniu DSZ na którym to płk J. Rzepecki postawił wniosek o rozwiązaniu struktury DSZ i powołanie w to miejsce nowej organizacji konspiracyjnej o zdecydowanie antykomunistycznym obliczu.

Okres po 2 wojnie światowej

2 IX 1945 płk Szczurek- Cergowski jako komendant Obszaru Zachodniego brał udział w powołaniu org. „ Wolność i Niezawisłość”. Był współorganizatorem komórek WiN” w województwach; olsztyńskim, gdańskim, bydgoskim, szczecińskim, poznańskim. Organizował wywiad na podległym sobie terenie. 23 XI 1945 już po aresztowaniu gen. J. Rzepeckiego został prezesem zarządu głównego WiN. Został aresztowany w dniu przyjęcia obowiązków na nowym stanowisku tj. 23 XI 1945. Wyrokiem WSR z dnia 3 II 1947 został skazany na 7 lat więzienia. Bolesław Bierut decyzją z 5 II 1947 darował mu kare w całości.

Od II do IX 1947 powrócił do pracy w wojsku i służył w Centrum Wyszkolenia Artylerii w Toruniu, wkrótce zwolniony podjął pracę na działce osadniczej koło Koszalina.

Ponownie aresztowany w 1950 i w 1953 skazany na 15 lat więzienia. Karę odbywał ZK Wronki. 24 III 1956 rada Państwa zmniejszyła mu wyrok do 8 lat i zawiesiła wykonanie kary na 2 lata. 30 III 1956 opuścił najcięższe w Polsce Ludowej więzienie. 14 II 1957 zrehabilitowany. Od 1957 pobierał rentę inwalidzką. Zmarł w Warszawie w 1972.

Odznaczenia

Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari, Krzyż Walecznych, Złoty Krzyż Zasługi, Złoty Krzyż Zasługi, Medal Niepodległości.

Zdjęcia

Szczurek

Warszawa, 7 lutego 1947 r. Ułaskawieni przez Bolesława Bieruta członkowie WiN stoją przed bramą więzienia. Od lewej: Tadeusz Jachimek, Jan Rzepecki, Antoni Sanojca, Jan Szczurek-Cergowski i Emilia Malessa

Kliknąć dla wyświetlenia mapy
Trasa na urządzeniu mobilnym pokazuje drogę od aktualnego położenia do miejsca pamięci - ...............

Zezwolenie na umieszczenie tabliczki

•  Czy wiesz, że ...