Andrzej Bieniek

Andrzej Bieniek   Andrzej Bieniek

Andrzej Bieniek urodził się 17 października 1895 r. w Bratucicach (powiat Bochnia), syn Michała i Katarzyny z domu Rachwał, doktor nauk ekonomicznych, żołnierz Armii Krajowej, wykładowca na tajnej SGH, rozstrzelany 26 lipca 1944 roku w ruinach getta w Warszawie.

Okres przed II wojną światową

Po ukończeniu szkoły podstawowej w Bratucicach uczęszczał do gimnazjum w Bochni, które w 1914 roku przerwał i wstąpił do Legionów Polskich. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wstąpił ponownie do armii polskiej.
W roku akademickim 1919/1920 rozpoczął studia na drugim semestrze w Wyższej Szkole Handlowej w Warszawie, przemianowanej w 1933 r. na Szkołę Główną Handlową, uzyskując kolejno dyplomy: ukończenia studiów, magistra nauk ekonomicznych oraz doktora nauk ekonomicznych - w 1938 r. na podstawie pracy: „Zarys systematyki kosztów własnych”.
W 1927 roku został powołany przez senat Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie na stanowisko asystenta przy wykładach księgowości prowadzonych przez prof. E. Mińskiego. Od 1929 roku był asystentem u prof. H. Sachsa, a następnie u prof. K. Czerwińskiego. W 1931 roku został mianowany na starszego asystenta.
Doktor A. Bieniek zajmował się głównie problemami organizacji księgowości w przedsiębiorstwach oraz rachunkiem kosztów. Przywiązywał duże znaczenie do metod nauczania przedmiotów handlowych, od roku 1935 prowadził specjalne wykłady na ten temat dla studentów Studium Pedagogicznego w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie.
Doktor A. Bieniek był sekretarzem generalnym Rady Głównej Zrzeszeń i Rzeczoznawców Księgowości, występował z inicjatywami zjednoczenia ruchu organizacyjnego księgowych w Polsce. Ponadto pełnił funkcję wiceprezesa Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Zawodowych.
Autor szeregu książek:
  • Polska metoda księgowości oparta na ekonomicznym systemie Taylora, 1927
  • Kontrola sprzedaży detalicznej dla celów księgowości, 1934
  • Księgowość w przedsiebiorstwach przemysłowych, 1935
  • Zarys systematyki kosztów własnych, 1938
  • Zasady analizy bilansów, 1939
  • Chcę być kupcem, 1939

Okres II wojny światowej i konspiracji

W latach 1940/1941, 1941/1942, 1942/1943 kontynuował pracę dydaktyczną w Miejskiej Szkole Handlowej w której realizowano zakonspirowany program nauczania Szkoły Głównej Handlowej. Prowadził zajęcia z następujących przedmiotów: Księgowość, Księgowość bankowa, Księgowość przemysłowa. W szkole tej kierowanej przez prof. Edwarda Lipińskiego pełnił funkcję skarbnika.
Pracował także w niemieckim przedsiębiorstwie jako rewident, dzięki czemu miał możliwość przekraczania granic ówczesnej Generalnej Guberni. Wykorzystywał to w pracy konspiracyjnej w celu utrzymywania kontaktów z Polakami walczącymi z okupantem na ziemiach polskich przyłączonych do III Rzeszy.
Doktor A. Bieniek był szefem Centralnej Księgowości w Biurze Finansów i Kontroli Komendy Głównej Armii Krajowej, nosił pseudonim „Krawczyk".
15 maja 1944 r. dr Bieniek został zaaresztowany przez Gestapo w mieszkaniu Janiny Walewskiej (występującej pod nazwiskiem Hanka Gradomska) przy ul. 6 Sierpnia. Razem z nim były aresztowane Jadwiga Kruszewska (pseud. „Wiga"), Jadwiga Kubiak (pseud. „Kuba") i dr med. Izabela Łopuska z oddziału chirurgicznego Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie, używająca fałszywej kenkarty na nazwisko Marta Schulz. Wszystkie aresztowane osoby były czynne w VII Oddziale Sztabu AK - Biurze Finansów i Kontroli, zostały osadzone na Pawiaku. Izabela Łopuska i Jadwiga Kubiak zażyły w siedzibie Gestapo truciznę i przywiezione zostały nieprzytomne do szpitala więziennego na „Serbii", gdzie zostały uratowane. Janina Walewska została zamordowana w trakcie przesłuchań na Szucha.
Dr Bieniek w trakcie przesłuchań na Szucha był poddawany okrutnym torturom. Został rozstrzelany w ruinach getta 26 lipca razem z grupą kobiet i mężczyzn. Wśród nich byli: Małgorzata Fornalska, Paweł Finder i Izabella Łopuska, aresztowana razem z dr. Bieńkiem. Dwa dni wcześniej była rozstrzelana Jadwiga Kubiak, aresztowana razem z dr. Bieńkiem.
Dr Bieniek miał żonę Marię, córkę (zginęła w czasie Powstania Warszawskiego) i syna.

Źródła biogramu


Miejska Szkoła Handlowa

Po kapitulacji Warszawy przystąpiono do prac porządkowych wokół Uczelni. Po raz pierwszy jednak w historii SGH nie odbyła się uroczysta inauguracja roku akademickiego.
Początkowo niemieckie władze okupacyjne wyraziły zgodę na rozpoczęcie zajęć w SGH, nakładając jednak na Szkołę znaczne ograniczenia w zakresie liczby studentów i pracowników. Senat Szkoły planował rozpoczęcie zajęć 25 października 1939 r.
Liczba studentów miała ulec ograniczeniu do 450, a pracowników dydaktycznych do około 30 osób. W końcu października gubernator generalny Hans Frank cofnął jednak zezwolenie na rozpoczęcie nowego roku akademickiego.
Od 1 lipca 1940 roku zarząd nad sprawami i majątkiem Szkoły objął kurator szkół wyższych na dystrykt warszawski a dom mieszkalny przy ul. Rakowieckiej zajęły okupacyjne władze wojskowe.
Inicjatywę podziemnych studiów w SGH podjął prof. Edward Lipiński wspierany przez prof. Aleksego Wakara. Latem 1940 roku Szkoła uzyskała od władz niemieckich pozwolenie na prowadzenie przez rok prywatnej Szkoły Handlowej pod nazwą Kursów Gospodarczych, które rozpoczęły swoją działalność 1 września 1940 roku, a zakończyły - zgodnie z terminem uzyskanej licencji - w lipcu 1941 roku.
Na kursy rekrutowano zarówno młodzież po szkołach podstawowych, jak i po maturze. Stwarzało to trudności w ujednoliceniu programu nauczania, dlatego też powołano dwie grupy. Pierwsza, złożona z osób mających wykształcenie niepełne średnie lub maturę odbywała pod fikcyjnymi nazwami przedmiotów zajęcia zbliżone programem do przedwojennej SGH. Druga, oparta głównie na młodzieży, która ukończyła jedynie szkoły podstawowe, odbywała naukę według oficjalnego programu szkoły zawodowej. A zatem Kursy prowadziły działalność dwutorową, kryjąc pod swym szyldem również konspiracyjną SGH. Wszyscy absolwenci Kursów uzyskiwali świadectwo ich ukończenia, a ponadto grupa pierwsza - również zaświadczenie o zaliczeniu I roku SGH.
W wyniku rozmów prof. E. Lipińskiego z prezydentem miasta Julianem Kulskim oraz przedstawicielem Delegatury Rządu na kraj uzyskano we wrześniu 1941 roku zezwolenie władz niemieckich na oficjalne rozpoczęcie działalności Miejskiej Szkoły Handlowej. MSH otrzymała nazwę niemiecką - Stadthandelsfachschule. Początkowo nie oznaczono stopnia Szkoły, chociaż na mocy zarządzeń władz okupacyjnych 3-letnia szkoła zawodowa otrzymała I stopień, a 2-letnie szkoły - II stopień.
Pomimo tego zróżnicowania świadectwa wydawano na blankietach szkół II stopnia. W roku 1942/43 nazwę zmieniono na I Miejską Szkołę Handlową II stopnia, co nie miało szczególnego znaczenia bo i tak zdawano sobie sprawę z prawdziwego charakteru uczelni, w której realizowano w sposób zakonspirowany program nauczania wyższej uczelni. Przez cały okres działalności MSH w latach 1941-1944 dyrektorem był prof. Edward Lipiński, toteż uczelnię zwano "szkołą Lipińskiego". Jego zastępcą był prof. Aleksy Wakar, skarbnikiem - Andrzej Bieniek, a sekretarzem - Józef Zagórski.
Dzięki pomocy byłego asystenta SGH, a ówczesnego kierownika Zarządu Miejskiego, Aleksandra Ivanki, MSH otrzymała dofinansowanie. Pozostałe wpływy na utrzymanie Szkoły czerpano z opłat wnoszonych przez studentów oraz władz szkolnych Polski Podziemnej.
Lokale szkoły zmieniano często. Pierwszą siedzibą Szkoły było gimnazjum Zamojskiego przy Smolnej. Po zarekwirowaniu gmachu przez władze okupacyjne dla koszar wojskowych, MSH przeniesiono na ul. Oboźną, a później na ul. Kopernika. Palącym problemem była biblioteka, ponieważ księgozbiór SGH w wyniku reorganizacji przeprowadzonej przez Niemców w 1940 roku znalazł się w Oddziale II Biblioteki Miejskiej wśród zbiorów w ogóle nie udostępnianych.
Jako szkoła formalnie zawodowa MSH miała program zajęć oficjalnie uznany przez władze niemieckie. Wiadomo było, że pod pewnymi nazwami przedmiotów ukrywano prawdziwe treści programowe.
Dla studentów ważna była osoba prowadzącego wykład, co świadczyło o właściwej istocie nauczania, a po wizytacjach niemieckich zarzucano, że Szkoła ma charakter "wręcz akademicki". Istniała świadomość władz niemieckich, że to tajna Wyższa Szkoła Handlowa i dlatego gubernator Hans Frank we wrześniu 1944 roku wręczył pisemne ostrzeżenie władzom MSH, że "wizytacje ujawniły nauczanie przedmiotów zakazanych".
Program studiów MSH miał charakter studiów akademickich, chociaż oficjalnie nauczanie obejmowało przedmioty przewidziane programem niemieckich szkół zawodowych takie jak: stenografię, pisanie na maszynie oraz język niemiecki. Rok szkolny trwał od 1 września do 30 czerwca. Istniały trzy klasy na poziomie I roku studiów SGH, trzy klasy na poziomie II roku i dwie odpowiadające III rokowi SGH.
Wykłady prowadzili np. Edward Lipiński i Aleksy Wakar - ekonomię polityczną jako "zasady ekonomii społecznej", Leon Koźmiński - naukę o handlu jako " organizację przedsiębiorstw", Stanisław Skrzywan - księgowość, Henryk Piętka - prawo cywilne jako "prawoznawstwo", Jerzy Loth geografię ekonomiczną jako "organizację", a Zygmunt Limanowski - teorię statystyki pod nazwą "arytmetyka handlowa".
Wśród kadry nauczającej znajdowali się wybitni wykładowcy, m.in. Andrzej Bieniek, Edmund Dąbrowski, Aleksander Grużewski, Karol Iżykowski, Aleksander Jackowski, Kazimierz Kasperski, Stanisław Rychliński, Kazimierz Secomski, Antoni Sujkowski, Marcin Wyczałkowski. Poza tym wykładali wybitni naukowcy spoza dawnej SGH oraz wysokiej klasy praktycy, jak specjalista od analizy rynku Zdzisław Grabski czy znawca prawa ubezpieczeniowego Roman Garlicki. Religię wykładał profesor filozofii chrześcijańskiej ks. Piotr Chojecki, a prawo Antoni Peretiatkowicz profesor Uniwersytetu Poznańskiego.
Kadra naukowa składała się z ludzi o różnych przekonaniach politycznych. Wykładowcy MSH ustosunkowywali się krytycznie do problemów gospodarczych Polski przedwrześniowej i podkreślali potrzebę przemian społeczno-ekonomicznych po zakończeniu wojny. Liczba studentów uczestniczących w tajnym nauczaniu ekonomicznym podczas okupacji wynosiła ok. 900 osób. W roku akademickim 1943/44 w MSH studiowało łącznie 820 osób.
Młodzież studencka MSH oprócz studiowania zajęta była pracą zarobkową, więc zajęcia odbywały się w godzinach rannych i popołudniowych. Brak podręczników zmuszał do wymiany notatek z wykładów i powielania skryptów. Młodzież studencka MSH studiowała w życzliwej atmosferze, studenci pomagali sobie w nauce, jak również w organizowaniu noclegów po godzinie policyjnej. Istniała solidarność grupowa, a bliskość kontaktów kadry nauczającej ze studentami wynikała ze wspólnego zagrożenia. W okresie wyjątkowego nasilenia terroru hitlerowskiego dostosowywano godziny zajęć studentów do możliwości bezpiecznego powrotu do domu.
Wybuch powstania warszawskiego w 1944 roku uprzedził rozpoczęcie kolejnego roku MSH. W trakcie walki zginęło kilku współpracowników Szkoły, m.in. prof. M. Chorzewski, M. Rapacki, lektor Z. Zagórowski i wielu studentów. Doszczętnemu zniszczeniu uległ budynek przy ul. Kopernika, gdzie mieściła się Szkoła wraz z całą dokumentacją MSH.
Pomimo tak trudnych warunków MSH realizując tajny program nauczania ekonomicznego na poziomie akademickim potrafiła wykształcić setki absolwentów.
O szczególnym znaczeniu i roli MSH może świadczyć fragment listu do prof. Edwarda Lipińskiego otrzymanego z dystryktu krakowskiego w czerwcu 1944 roku " ponowne wizytacje Pańskiej Szkoły dowiodły, że uczy Pan przedmiotów zakazanych. Jeśli się to powtórzy, będzie odpowiadał Pan, Pańscy nauczyciele i Pańscy uczniowie."
Wkrótce po wojnie przeprowadzono weryfikacje studiów słuchaczy I Miejskiej Szkoły Handlowej II stopnia w Warszawie.
W protokołach Senatu SGH z dnia 12 maja 1945 roku czytamy: "Senat Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie zgadza się na uznanie studiów słuchaczów I Miejskiej Szkoły Handlowej II stopnia w Warszawie w latach. 1940/41, 1941/42, 1942,43, 1943/44 za równoważne ze studiami w Szkole Głównej Handlowej."

SGH
Profesor Edward Lipiński inauguruje rok akademicki podczas okupacji hitlerowskiej w konspiracyjnej SGH pod szyldem Miejskiej Szkoły Handlowej

SGH
Świadectwo ukończenia MSH

Żródła

Czy wiesz, że ...