Stanisław Tatar

Stanisław Tatar

Stanisław Tatar ps. „ Erazm”, „ Sokora”, „ Stanisław Tabor”, „ Turski”, „ Warta”, generał brygady artylerii ( ur. 3 X 1896 w m. Biórków Mały, powiat Miechów, zm. 16 XII 1980 w Warszawie, pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach kw- 18, rząd 8, grób 28); s. Wojciecha i Marii z d. Grzybowska.

Okres przed II wojną światową

Świadectwo maturalne otrzymał w 1915 w warszawskim Gimnazjum Praskim ( późniejsze im. Władysława IV). Po zajęciu Warszawy przez Niemców 5 VIII 1915 ewakuowany z rodzina do Rostowa. Od XII 1915 służył w armii rosyjskiej, gdzie po ukończeniu Sergijowskiej szkoły Artylerii w Odessie objął stanowisko d-cy plutonu 2 Samodzielnego Dywizjony Artylerii Ciężkiej. W V 1917 uczestniczył jako delegat I Korpusu Syberyjskiego w Zjeździe Wojskowych Polaków. W listopadzie 1917 został oficerem 2 baterii 1 DAC w I Korpusie Polskim, zdemobilizowany w lipcu 1918 powrócił do kraju by rozpocząć studia na PW. Już w październiku 1918 słuchacz Szkoły Oficerskiej w Dęblinie. W listopadzie 1918 brał udział w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich i austriackich, przydzielony wkrótce do 5 baterii haubic 8 Pułku Artylerii Polowej, którą dowodził. Do przewrotu majowego 1926 kiedy opowiedział się po stronie rządowej, ukończył kurs w Centrum Wyszkolenia Artylerii w Rembertowie, był d-cą grupy manewrowej artylerii w CWP i d-cą baterii szkolnej w Toruniu. Od marca 1927 d-ca 1 dywizjonu, a od 1929 z-ca d-cy 17 Pułku Artylerii Polowej. Studiował w WSWoj. W Warszawie i w 1932 ukończył Ecole Superieure de Guerre w Paryżu. Od lutego 1933 p.o. kierownika Wydz. Wyszkolenia w III Oddziale Sztabu Głównego. W roku następnym wykładowca artylerii w WSWoj. Od stycznia 1938 d-ca 3 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów, jednego z najlepszych pułków artylerii w WP. Awansowany do stopnia pułkownika. Tuż przed wybuchem wojny z-ca komendanta kursu dla dowódców artylerii w Toruniu.

Okres II wojny światowej

W kampanii wrześniowej 1939 był d-cą artylerii dywizyjnej 3 DP Leg, a 8 IX objął dowództwo nad dywizją. 9 IX kiedy jednostka uległa rozbiciu, utworzył zgrupowanie- brygadę swojego imienia, która operowała w rejonie Chełma Lubelskiego. W dniach 18- 19 IX d-ca piechoty dywizyjnej odtworzonej 1 DP Leg. Po rozwiązaniu tej jednostki 23 IX próbował przedostać się do Rumunii. W konspiracji już od jesieni 1939, był jednym z pierwszych organizatorów oddziałów wojskowych na terenie powiatu krasnostawskiego. Od stycznia 1940 był szefem III Oddziału- Operacyjnego KG ZWZ- AK. Od IX 1943 z-ca Szefa Sztabu KG AK, awansowany do stopnia generała brygady. Był współautorem trzech planów ( łącznie z planem „ Burza”) powstania powszechnego. Pod koniec 1943 opracował elaborat w którym dostrzegał konieczność porozumienia się z władzami sowieckimi. 16 IV 1944 wyleciał do Londynu ( operacja Most I) by zreferować przygotowania bojowe w kraju. Od maja 1944 zajmował stanowisko z-cy gen. Stanisława Kopańskiego, Szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Zajmował się całokształtem spraw wojskowych związanych z AK, w pełnym kontakcie z podległym mu VI Oddziałem Specjalnym. Po upadku Powstania, od października 1944 przejął dowodzenie nad AK.

Okres po II wojnie światowej

Od sierpnia 1945 do kwietnia 1947 dowodził artylerią I Korpusu Polskich Sił Zbrojnych w Wielkiej Brytanii. W lipcu 1947 organizował przewiezienie do Polski tzw. złotego Funduszu Obrony Narodowej z Londynu. Złoto ważyło 350 kg i było ukryte w samolocie przewożącym zwłoki gen. L. Żeligowskiego. W 1949 powrócił do Polski objął stanowisko d-cy 12 DP. Aresztowany w 1950 i sądzony w procesie generałów. W 1951 został skazany na karę dożywotniego więzienia. Zwolniony i rehabilitowany w 1956, przeszedł w stan spoczynku, ale objął przy ministrze obrony narodowej stanowisko doradcy ds. II wojny światowej. Zmarł 16 XII 1980 w Warszawie.

Odznaczenia i nagrody

  • Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
  • Krzyż Walecznych (czterokrotnie)
  • Oficerski Krzyż Francuskiej Legii Honorowej
  • Krzyż Kawalerski Orderu Polonia Restituta
  • Rosyjski order św. Anny III i II klasy
  • Rosyjski order św. Stanisława III i II klasy

Czy wiesz, że ...