Ludwik Berger

Ludwik Berger

Ludwik Berger (ur. 13.01.1911 w Zakopanem, zm. 22.11.1943 w Warszawie), podharcmistrz, porucznik, współtwórca pułku AK „Baszta”, ps. Goliat, Michał, Hardy.

Okres przed II wojną światową

Urodził się w rodzinie znanych działaczy PPS, syn Kazimierza Adolfa (żołnierza Leg. Pol., więźnia KL Auschwitz, po wojnie burmistrza Zakopanego) i Michaliny Soleckiej.
Dzieciństwo i wczesną młodość spędził we Lwowie, tam zapewne uzyskując świadectwo dojrzałości. Od 1930 r. występował w przedstawieniach zespołu objazdowego Reduty, a od 1931 r. był słuchaczem Instytutu Reduty – szkoły teatralnej prowadzonej pod kierunkiem Juliusza Osterwy, który był zaprzyjaźniony z rodziną i Bergera bardzo cenił.
W 1937 r. występował jako opiekun kółka teatralnego i reżyser w teatrze przy Liceum im. Ks. Józefa Poniatowskiego na Żoliborzu.
Poza teatrem pasją Ludwika Bergera było harcerstwo. Należał do tej organizacji już w czasie swojego pobytu we Lwowie. Z dumą nosił w klapie krzyż harcerski. Miał stopień podharcmistrza. Był bardzo wyczulony na sprawy społeczne i najchętniej zakładał drużyny i gromady zuchowe w środowiskach młodzieży robotniczej, m. in. na Annopolu, ale także i szkolnej na Żoliborzu.

Okres II wojny światowej i Powstania Warszawskiego

Od października 1939 r. formował żoliborską organizację Szarych Szeregów rekrutującą się z harcerzy 14. i 71. Warszawskich Drużyn Harcerskich. Grupa ta – podporządkowana SZP, potem ZWZ - stanowiła zalążek późniejszego Batalionu Sztabowego ("Baszta") ZWZ-AK.
11 listopada 1939 zorganizował „cichą defiladę” oddziału przy ul. Królewskiej.
Od lutego 1940 dowodził kompanią „Kotłownia” (późniejsze kryptonimy: „Orzeł”, „Howerla”) w tym batalionie używając pseud. kolejno: Goliat, Michał, Michał Hardy.
29 listopada 1941 r. zorganizował uroczystą zbiórkę kompanii w parku Stefana Żeromskiego w rocznicę Nocy Listopadowej.
Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Rezerwy mianowany 15 sierpnia 1942 r. sierżantem podchorążym; rozkazem L.65/BP z 11 listopada tego roku został awansowany do stopnia podporucznika czasu wojny.
W lutym 1943 r. w jego mieszkaniu przy ul. Czarnieckiego 39/41 podczas wieczorku zorganizowanego dla żołnierzy „Baszty” , Krystyna Krahelska „Danuta” po raz pierwszy wykonała swoją piosenkę "Hej, chłopcy, bagnet na broń!", napisaną na osobiste zamówienie Bergera.
Oprócz dowodzenia kompanią był wówczas także p.o. kwatermistrza w „Baszcie”. Dowodził wieloma akcjami, m. in. w sierpniu 1942 akcją na niemieckie garaże przy ul. Czerniakowskiej (zdobyto 4 samochody i broń), a w nocy z 4 na 5 kwietnia 1943 r. podpaleniem baraków koło Dworca Gdańskiego (miały one służyć przetrzymywaniu osób schwytanych podczas łapanek).
Zastrzelony 23 listopada 1943 r. w ogródku domu przy ul. Śmiałej 5 podczas ucieczki z tramwaju zatrzymanego przez policjantów na wiadukcie Gdańskim.
W raporcie kontrwywiadu AK przesłanym z kostnicy przy ul. Oczki podano: „Oficjalne skierowanie brzmi „zastrzelony przy przeprowadzonej akcji władz niemieckich przy ul. Śmiałej”, nieoficjalnie podają, że uderzył w twarz żandarma. Głowa rozsiekana kulami.” Ciało Bergera zawieziono do Zakładu Medycyny Sadowej, a następnie pochowano na Cmentarzu Powązkowskim (kościelnym). Wkrótce potem żołnierze z jego kompanii wywiesili na rogach ul. Czarnieckiego (gdzie mieszkał) tabliczki z napisem „ulica Michała Hardego”, zdjęte na polecenie Niemców dopiero po kilku dniach.

Okres po II wojnie światowej

W 1958 r. szczątki przeniesiono na Cmentarz Wojskowy do kwatery „Baszty” (A26-11-13).
W 1983 r. staraniem Lesława Bartelskiego i Krzysztofa Dunina-Wąsowicza na budynku przy ul. Śmiałej 5 umieszczono tablicę pamiątkową w miejscu śmierci Ludwika Bergera.
Środowisko żołnierzy pułku „Baszta” pamiętało o Bergerze, ogłaszając rok 2008 rokiem Ludwika Bergera.
22.11.2013 r. w siedemdziesiątą rocznicę śmierci współzałożyciela pułku „Baszta” na skwerze jego imienia w Warszawie odbyła się uroczystość upamiętniająca to wydarzenie . Gościem honorowym spotkania był syn Ludwika, p. Mark Berger, który w swoim wystąpieniu podziękował obecnym za kultywowanie tradycji „”Baszty”” oraz pamięci jego ojca.

Odznaczenia i nagrody

  • Krzyż Walecznych pośmiertnie rozkazem dowódcy AK z 28.08.1944 r.
  • Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy pośmiertnie rozkazem dowódcy AK nr 512 z 3 października 1944 r.

Zdjęcia i filmy

Ludwik Berger
Zespół teatru szkolnego w Liceum im. Ks. Józefa Poniatowskiego na Żoliborzu ( L. Berger siedzi w środkowym rzędzie trzeci od lewej)
Ludwik Berger
Ludwik Berger lata trzydzieste
Ludwik Berger
Ludwik Berger wśród młodzieży na Annopolu przed II wojną światową
Ludwik Berger
Akt nadania Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari
Ludwik Berger
Blok przy ul. Śmiałej 5 w Warszawie z umieszczoną w 1983 r. tablicą pamiątkową

Czy wiesz, że ...