Antoni Chruściel

Antoni Chruściel

Antoni Chruściel , gen. bryg. „ Monter” „ Sokół” „ Konar” „ Madej” „ Nurt” „Kaliński” „ Rzeczyca” „ Andrzej Smalawski” ( ur. 16 VI 1895 w Gniewczynie Łańcuckiej, pow. Przeworsk zm. 30 XI 1960 w Waszyngtonie) s. Andrzeja wójta gminy Gniewczyna i Katarzyny z d. Słysz. Prochy gen. A. Chruściela zostały złożone 30 VII 2004 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w kwaterze żołnierzy Polski Walczącej.

Okres przed II wojną światową

Od 1909 członek tajnego skautingu w Jarosławiu, gdzie również w 1914 ukończył z wyróżnieniem gimnazjum. W VIII 1914 wstąpił ochotniczo wraz z całą drużyną im. Dyjonizego Czachowskiego do II Legionu Polskiego tj. Legionu Wschodniego. We IX 1914 po rozwiązaniu Legionu Wschodniego, co nastąpiło w wyniku odmowy złożenia przysięgi na wierność cesarzowi większości legionistów z Małopolski Wschodniej, został wcielony do Cesarsko Królewskiej Armii i skierowany na kurs podoficerski, a następnie do Szkoły Oficerów Rezerwy. Po ukończeniu Szkoły Oficerskiej, między 1915 a 1918, pełnił funkcję d-cy plutonu, instruktora, d-cy kompanii w 90 Pułku Piechoty w Jarosławiu. W XI 1918 wstąpił do organizującego się Wojska Polskiego, awansując do stopnia ppor. ze starszeństwem od 1 VIII 1916. Od XII 1918 d-ca 5 kompanii w 14 Pułku Piechoty, a od XII 1921 d-ca I batalionu 14 Pułku Piechoty we Włocławku. Przeniesiony w X 1922 do Białegostoku na stanowisko d-cy 3 a później 6 kompanii 42 Pułku Piechoty. W 1920 rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie i po otrzymaniu absolutorium w 1923, przeniesiony służbowo na stanowisko d-cy kompanii w Korpusie Kadetów nr 1 im. Józefa Piłsudskiego we Lwowie. Od V 1927 d-ca batalionu w 6 Pułku Strzelców Podhalańskich w Stryju. W latach 1929- 1931 słuchacz Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Już po otrzymaniu dyplomu oficera dyplomowanego od IX 1931 wykładowca w WSWoj. Od IV 1932 kierował kursem w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie k/ Warszawy. Jesienią 1934 powrócił na stanowisko wykładowcy taktyki piechoty na WSWoj. W styczniu 1937 rozpoczął staż dowódczy w 40 Pułku Piechoty im. Dzieci Lwowskich. Pełnił funkcję z-cy d-cy pułku. W rok później został d-cą 82 Syberyjskiego Pułku Piechoty im. Tadeusza Kościuszki w Brześciu. W latach 1935- 1937 był członkiem zespołu redakcyjnego „ Przeglądu Piechoty”.

Okres II wojny światowej

W czasie kampanii wrześniowej 1939 pełnił funkcję d-cy 82 Pułku Piechoty 30 DP podporządkowanej Grupie Operacyjnej „ Piotrków Trybunalski” Armii „ Łódź”. Przeszedł cały szlak bojowy; od walk z niemiecką 19 DP nad Widawką i Wartą, poprzez Głowno, Puszczę Mariańską i Mszczonów. Od połowy IX bronił twierdzy Modlin i stamtąd 29 IX poszedł do niewoli. Osadzony w obozie jenieckim w Soldau ( Działdowo), z którego został zwolniony w końcu X 1939. W konspiracji od VI 1940, pełnił funkcję szefa Wydziału III Taktyczno- Szkoleniowego, od X 1940 szef sztabu i z-ca komendanta Okręgu Warszawa- Miasto ZWZ płk Zdzisława Zajączkowskiego. Od V 1941 komendant Okręgu Warszawa- Miasto ZWZ- Okręg Warszawski AK. W trakcie okupacji zamieszkiwał w często zmienianych z uwagi na bezpieczeństwo lokalach min: przy ul. Spacerowej i Belwederskiej na Mokotowie, Polnej, Grzybowskiej na Śródmieściu i przy Grochowskiej na Pradze Południe. W Powstaniu Warszawskim dowodził całością wszystkich sił walczących od 1 VIII do 2 X w stolicy. Był jednym z najbardziej zdecydowanych oficerów, zwolenników rozpoczęcia Powstania, a 9 IX autorem listu skierowanego do d-cy AK gen. Tadeusza Komorowskiego „ Bora”, w którym domagał się przesunięcia decyzji o kapitulacji, przy jednoczesnym zaoferowaniu daleko idącej współpracy AK z dowództwem 1 AWP. Rozkazem Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 14 IX 1944 awansowany za wybitne dowodzenie i osobiste męstwo w czasie walk o Warszawę do stopnia gen. brygady. Od 20 IX 1944 dowodził Warszawskim Korpusem AK. Po upadku Powstania osadzony w Oflagu XIII D Nurnberg- Langwasser k/ Norymergi, a następnie, od II 1945 w Codlitz k/Lipska. W maju 1945 uwolniony przez oddziały armii amerykańskiej.
Działał w Związku Walki Zbrojnej (późn. Armia Krajowa), gdzie nosił pseudonim „Mały”. Brał udział w Powstaniu Warszawskim. Walczył na Starówce w Zgrupowaniu „Kuba”. Po klęsce powstania przebywał w obozie w Ożarowie.

Okres po II wojnie światowej

Po zakończeniu wojny pozostał na emigracji w Londynie i objął stanowisko II zastępcy Szefa Sztabu Głównego PSZ. Od III 1947 członek RN Koła AK. Po demobilizacji PSZ w 1948 pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii. 26 IX 1946 Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, pozbawił gen. A. Chruściela obywatelstwa polskiego, co uniemożliwiło mu planowany, po 1956 powrót do kraju. W 11 lat po śmierci d-cy Powstania Warszawskiego, 23 XI 1971, na falach kolejnej politycznej „ odnowy” Rada Państwa PRL przywróciła mu pośmiertnie obywatelstwo polskie, ale w/w uchwała nie została opublikowana. W 1956 przeniósł się do Waszyngtony, gdzie pracował jako tłumacz i radca prawny. Zmarł 30 XI 1960 w Waszyngtonie. Staraniami Polonii amerykańskiej jego szczątki trafiły do sanktuarium w Dolyestown w stanie Pensylwania, nazywanej amerykańską Częstochową.

Odznaczenia i nagrody

  • Krzyż Kawalerski Orderu Virtuti Militari,
  • Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari
  • Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
  • Krzyż Walecznych ( czterokrotnie)
  • Krzyż Armii Krajowej
  • Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski ( pośmiertnie)
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • Złoty Krzyż Zasługi, Krzyżem Niepodległości
  • Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918- 1921
  • Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
  • Brązowy Medal Waleczności ( Włochy)
  • Medaille de I Yser ( Belgia)
  • Krzyż Karola ( Belgia)

Czy wiesz, że ...