Leon Zdzisław Stroiński

Leon Stroiński

Leon Zdzisław Stroiński ( ur. 29.11.1921 w Warszawie, zm. 16.08.1944 w Warszawie), ps. Marek Chmura, poeta pokolenia Kolumbów, żołnierz Armii Krajowej.

Okres przed II wojną światową

Leon Zdzisław Stroiński urodził się 29 listopada 1921r. w Warszawie, lecz – jako syn Józefa Stroińskiego, radcy prawnego Ordynacji Zamojskiej – dzieciństwo i lata szkoły średniej spędził w Zamościu. Maturę zdał w czerwcu 1939 r.
W Zamościu, w Państwowym Męskim Gimnazjum i Liceum im. Jana Zamoyskiego pod kierunkiem swych profesorów, w tym polonisty Adama Szczerbowskiego, brał udział w wieczorach autorskich, konkursach poetyckich, a jego utwory dyrektor Szczerbowski prezentował w piśmie szkolnym „Nasza Myśl”. Najwcześniejszy, pochodzący z 1936 r., jest poświęcony bohaterskim obrońcom hiszpańskiego Alkazaru przed komunistami. Z tego okresu pochodzą m.in. wiersze „Narciarz”, „Z myśli”, „ Ty”, „Kto poznał w Zamościu wszystkie zakamarki”, „Tak gorącym jest i młody”, „Gwiazdy za oknem”, „Na bezkresnym oceanie” (tłumaczenie wiersza M. Lermontowa).
Okres dzieciństwa i szkoły średniej był bardzo szczęśliwym i beztroskim okresem dla Zdzisława (bo używał drugiego imienia) i jego siostry Jadwigi. Przykładem może być pewna nonszalancja w ubiorze przystojnego młodzieńca, nazywanego „Wystroińskim”, w dodatku przez parę miesięcy maturalnej klasy przywożonego do szkoły służbowym ordynackim samochodem ze Zwierzyńca!

Okres okupacji i Powstania Warszawskiego

W okresie okupacji rodzina zamieszkała w Zwierzyńcu, ich mieszkanie, które znalazło się w sąsiedztwie gestapo, zajęli Niemcy. Wobec groźby wywózki na roboty do Niemiec, rodzice wysłali syna w 1941 r. do Warszawy, gdzie podjął studia na prawie i polonistyce na podziemnym uniwersytecie. Na polonistyce był wraz z Tadeuszem Gajcym (który stał się Jego największym przyjacielem) studentem drugiego kompletu u prof. Juliana Krzyżanowskiego.
"Był osobowością bardzo interesującą. Już samym swoim wyglądem budził sympatię. Był to piękny chłopiec z blond czupryną, z dużymi wymownymi oczami, miał bardzo ładne, delikatne obejście" – tak Julia Hartwig wspomina swojego kolegę ze studiów Leona Zdzisława Stroińskiego we wstępie do poświęconej mu książki "Leon Zdzisław Stroiński Chmura. Portret poety".
W Warszawie wstąpił do Armii Krajowej i ukończył podziemną podchorążówkę.
Wkrótce został redaktorem i drukarzem pisma „Sztuka i Naród” (SiN), konspiracyjnego miesięcznika literackiego wydawanego od kwietnia 1942r. do lipca 1944r. przez grupę młodych polonistów, w większości członków organizacji Konfederacja Narodu, najważniejszego chyba pisma literackiego okupowanej Polski. Sam Stroiński jednak do KN nie należał, gdyż raczej stronił od działalności politycznej, choć od wczesnej młodości pociągało go wojsko. Redaktorami pisma byli także m.in. Wacław Bojarski, Andrzej Trzebiński i Tadeusz Gajcy. Wokół miesięcznika uformowała się grupa literacka, do której należał też m.in. Lesław M. Bartelski i Jerzy Zagórski.
Planowano bezskutecznie wydanie czwartego tomiku w czasie Powstania Warszawskiego, gdzie miał znaleźć się kolejny zbiór Jego wierszy. Niestety, pozostawione w warszawskim mieszkaniu, zaginęły.
25 maja 1943 roku razem z Wacławem Bojarskim i Tadeuszem Gajcym brał udział w słynnej akcji złożenia wieńca pod pomnikiem Mikołaja Kopernika - była to polska odpowiedź na niemieckie obchody śmierci "największego germańskiego astronoma." Uczestnicy akcji, spłoszeni przez „granatowego” policjanta uciekli ulicą Kopernika. Tam policjant niemiecki postrzelił Bojarskiego, którego w stanie ciężkim przewieziono do szpitala przy Koszykowej, gdzie zmarł. Gajcemu udało się uciec, Stroiński został aresztowany i osadzony na Pawiaku. Po wielu staraniach jego szwagra Zenona Tarasiewicza z Komendy Głównej AK oraz olbrzymich łapówkach ojca, Józefa Stroińskiego, został w lipcu 1943 r. zwolniony. Następnie przebywał kilka tygodni w Zwierzyńcu, gdzie odwiedził go Tadeusz Gajcy. Właśnie tam powstał cykl poetycki „OKNO”, zrodzony z doświadczeń na Pawiaku. Z tego okresu pochodzi również opowiadanie „Pokolenie”. Rodziców odwiedził jeszcze w lipcu 1944r. Zdążył nie bez trudności, częściowo piechotą, wrócić ze Zwierzyńca przed 1 sierpnia 1944r.do Warszawy.
Szlak powstańczy Gajcego i Stroińskiego ustalił historyk Stanisław Padlewski:
„O godzinie W zameldowali się na rozkaz w punkcie zbornym swego oddziału – Dywizjonu Motorowego – przy Długiej 27. Początkowo nie zostali przyjęci, gdyż dysponowali jedynie pistoletem bez nabojów i filipinką – granatem chałupniczej produkcji. W pierwszych dniach walk udało im się zdobyć esesmańskie mundury oraz hełmy i buty żołnierzy Wehrmachtu. Dywizjon poniósł ciężkie straty, więc Gajcy i Stroiński – legitymujący się fałszywymi dokumentami na nazwiska Karol Topornicki i Marek Chmura – szybko trafiają w jego szeregi. Strzegą od zachodu wylotu ulicy Długiej, skąd nacierają Niemcy”.
15 sierpnia wieczorem Chmura i Topornicki udali się na wysuniętą placówkę w przechodniej kamienicy przy ulicy Przejazd 1/3 (obecnie w tym miejscu biegnie ulica Andersa). Nocą niemieccy saperzy dotarli piwnicami pod masywny gmach i założyli ładunki wybuchowe. W południe następnego dnia nastąpiła eksplozja.
Ciało poety zostało ekshumowane wiosną 1946. Został pochowany w kwaterze powstańczej na wojskowych Powązkach (B8-6-33).
Pośmiertnie odznaczony Orderem Virtuti Militari.

Zdjęcia

Leon Stroiński
Zdjęcie zrobione w lipcu 1943 r. wkrótce po zwolnieniu z Pawiaka.

Leon Stroiński
Grób na warszawskich Powązkach.

Czy wiesz, że ...