5. kompania III Rejonu „Dęby”

Dęby
Głaz narzutowy na dziedzińcu kościoła parafialnego na osiedlu „Stara Miłosna” w Wesołej ul. Borkowa 1.
Fotografia: Kazimierz Czagowiec
Napis
Pamięci żołnierzy Armii Krajowej III  plutonu V kompanii „Dęby” i harcerzy Szarych Szeregów Rój „Wierna Rzeka” z terenu Starej Miłosnej. Koledzy i  społeczeństwo. 1944-1994".




English version

5. Company of 3. Region “Dęby”


Since 1940, the 3. Region “Dęby” operated as part of the Warsaw District of the Home Army of Area VII “Obroża” commanded by Major Kazimierz Krzyżak. Forces of this region consisted of two battalions (6 companies in total).
On the “W” hour these units reached their designated assembly sites, however enemy forces, which were superior in strength, made it impossible for them to carry out their planned operations and only a few small clashes took place. Only reconnaissance missions were completed and communication with the command of the Praga Area was maintained.
A dozen or so soldiers commanded by Cadet “Cimurak” from the Unit of Combat Sabotage of the 3. Region went through Praga and swam across River Wisła to the left bank of Warsaw. They joined insurgents from Regiment “Baszta”.
The 5. Company was another unit of the 3. Region. It comprised 3 platoons and was commanded by Lieutenant Stefan Berent, chief of Volunteer Fire Department in Wesoła. These units operated in settlements near Warsaw. A railway platoon commanded by Lieutenant Bolesław Piątkowski codename “Sokrates” was informally associated with the company, which itself was about 100 soldiers strong.
In July of 1944 the Germans, preparing for long-term defence, displaced the local population and mined the area. At the same time, as part of Operation Tempest, 5. Company was entrusted with the task of capturing and establishing control of German barracks in the artillery range in Wesoła. Since several hundred soldiers strong Wehrmacht crew was stationed there, these tasks were limited to observation of the reinforcements, strength and equipment of the enemy.
Soldiers of the 5. Company transported and hid weapons, delivered secret correspondence and distributed underground publications. In the first days of August, the soldiers assembled in a forest near Grzybowa and were ordered to join Warsaw insurgents.

Rejon III „Dęby”

Od 1940 r. działał w ramach Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej VII Obwód "Obroża" obejmujący swym zasięgiem teren ówczesnego powiatu warszawskiego, okalający ze wszystkich stron stolicę. Przez cały czas konspiracji obwodem dowodził mjr "Bronisław", "Kalwin" - Kazimierz Krzyżak.
Rejon III Rembertów kryptonim "Dęby" był jednym z ośmiu części VIII Obwodu „Obroża” działającego w ramach Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej. Komendantem Rejonu był kpt. sł. st. dr Franciszek Amałowicz "Tatar".
Oddziałami Rejonu były:
  • BATALION I - por. Wiesław Kawiński "Jastrząb"
    • kompania 1 - ppor. Piotr Makowski "Skarbek"
    • kompania 2 - st. sierż. Franciszek Łasecki "Gniewosz"
    • kompania 3 - ppor. rez. Czesław Nalewajko "Cimurak"
  • BATALION II - kpt. sł. st. Kazimierz Sokołowski "Pomian"
    • kompania 4 - por. Wiktor Leszczyński "Ostoja"
    • kompania 5 - ppor. Stefan Berent "Steb"
    • kompania 6 - ppor. Zdzisław Umiński "Grot"
III Rejon znalazł się w godzinie "W" w swoich miejscach koncentracji, jednak silne nasycenie terenu jednostkami nieprzyjaciela uniemożliwiło, poza kilkoma drobnymi utarczkami, rozwinięcie planowanej akcji bojowej. Prowadzona była jedynie działalność wywiadowczo-rozpoznawcza, utrzymywano też kontakt z dowództwem sąsiedniego, praskiego VI obwodu. Przez Pragę, a następnie wpław przez Wisłę, przedostała się na warszawski brzeg kilkunastoosobowa grupa żołnierzy III Rejonu z Oddziału Dywersji Bojowej pod dowództwem pchor. "Cimuraka" i włączyła się do walki powstańczej w pułku "Baszta".

5 kompania III Rejonu

Dowódca V kompanii por. Stefan Berent był naczelnikiem Ochotniczej Straży Pożarnej w Wesołej, która była ośrodkiem intensywnej działalności konspiracyjnej. Brał udział w Powstaniu Warszawskim, jako dowódca oddziału zajmującego się ochroną powstańczych drukarni.
Skład kompanii był następujący:
  • pluton 764 – dowódca ppor. Mieczysław Pokłoński "Pług", obszar działania: Wesoła, Groszówka, Grzybowa, Zielona oraz wieś Szkopówka
  • pluton 765 - dowódca ppor. NN "Dąb", obszar działania: Wola Grzybowska, Sulejówek i Żurawka
  • pluton 766 - dowódca ppor. Julian Tymiński "Wilk", obszar działania: Stara Miłosna, Żwir (obecnie Ratajewo) i Zakręt.
W pewnym sensie z 5. kompanią był związany tzw. pluton kolejarzy, którego dowództwo powierzył dowódca 5. kompanii por. Bolesławowi Piątkowskiemu, ps. „Sokrates”. Była to grupa osób, zatrudnionych na kolei na odcinku od Rembertowa do stacji Miłosna Nowa. Powierzenie dowództwa nad tą grupą zbiegło się z oddelegowaniem por. B. Piątkowskiego (pracownika PKP wyższej rangi) do Wydziału Kolejowego organizacji wojskowej „Polska Niepodległa”. Organizacja ta w 1942r. weszła w skład Armii Krajowej. Natomiast formalnie pluton kolejarzy nigdy nie wszedł w organizacyjne struktury 5. kompanii.
W 1944 Piąta 5 kompania liczyła ok. 100 żołnierzy.
W lipcu 1944 w związku z przygotowywaniem Niemców do obrony wysiedlono ludność i zaminowano teren. Wiele osób trafiło do Rembertowa, a także do obozu w Pruszkowie. Przez 6 tygodni przebiegał tu odcinek frontu niemiecko-sowieckiego.

Działalność 5 kompanii III Rejonu

Głównym zadaniem kompanii było opanowanie koszar niemieckich na terenie poligonu artyleryjskiego w Wesołej w ramach akcji "Burza". Kwaterowała tam kilkusetosobowa załoga Wehrmachtu. Prowadzono więc obserwację umocnień, stanu liczebnego wojska oraz jego wyposażenia.
Żołnierze 5. kompanii transportowali i ukrywali broń pochodzącą ze zrzutów angielskich. Dwa z magazynów broni znajdowały się w Woli Grzybowskiej. Przenoszono również tajną korespondencję, rozprowadzano konspiracyjną prasę. Jesienią 1941 roku zorganizowano na terenie Wesołej szkolenie sanitariuszek, pełniących również funkcję łączniczek. W latach 1942-43 przeprowadzono kurs Szkoły Podchorążych. Działała także Szkoła Młodszych Dowódców i Szkoła Partyzantów.
Rok 1944 to przygotowywanie niemieckiej linii obrony na terenach Wesołej. W lipcu tego roku wysiedlono ludność i zaminowano teren. Wiele osób trafiło do Rembertowa, a także do obozu w Pruszkowie.
Wspomnienia Witolda Kowalskiego ps. "Ręka" - był on magazynierem broni w 5. kompanii Rejonu "Dęby" (kryptonim "Składowy") - "W ostatnich dniach lipca 1944 roku wojska sowieckie przekroczyły granice Wesołej (...) Niemcy stawiali opór dopiero na linii piaszczystych wzgórz, częściowo ufortyfikowanych (bunkier przy ulicy Niemcewicza), oddzielających Szkopówkę od Groszówki. Nikt nie przypuszczał, że tu, przez środek terytorium naszej Piątej Kompanii AK będzie przebiegał, przez najbliższe 6 tygodni, odcinek niemiecko-sowieckiego frontu"
W pierwszych dniach sierpnia 1944 roku żołnierze 5. kompanii AK zgromadzili się w lesie koło Grzybowej. Tam otrzymali rozkaz dowództwa, aby przyłączyć się do Powstania Warszawskiego.

Inne pomniki Armii Krajowej w Wesołej

  • Warszawa-Wesoła (Osiedle Miłosna Nowa-Cechówka), ul. Kraszewskiego: pomnik poświęcony żołnierzom AK harcerskiego batalionu „Zośka”.
  • Warszawa-Wesoła (Błota), ul. Ptasia 34, kościół św. Maksymiliana Kolbego: tablica poświęcona żołnierzom AK 4 Rejonu „Koralewo Fromczyn”.

Zdjęcia

Dęby
Sierpień 1944 r. Stefan Berent "Steb" (z przodu po lewej) i jego żołnierze z Oddziału osłonowego WZW na stołówce przy ulicy Sienkiewicza 1 (fot. Eugeniusz Lokajski)
http://www.newsweek.pl/galerie/powstanie-warszawskie-na-zdjeciach-fotografie-newsweek-pl,galeria,94592,1,1,7.html

Dęby
Kościół parafialny na osiedlu „Stara Miłosna” w Wesołej
Fotografia: Kazimierz Czagowiec

Dęby
Głaz narzutowy z tabliczką z kodem QR
Fotografia: Kazimierz Czagowiec

Piśmiennictwo

  • http://www.ibprs.pl/ak_obroza_kampinos/335.html !!!!
  • http://blogosulejowku.blogspot.com/2013/10/v-kompania-iii-rejonu-deby-obwodu-obroza.html
  • http://www.wesola.waw.pl/strona/historia
  • http://otwock.pttk.pl/krajoznawczeabc/miejscapamieci/
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Obw%C3%B3d_Powiat_Warszawski_AK
  • http://kurierskruda.pl/index.php/zolnierze-armii-krajowej-z-naszych-okolic-wstep/historia-regionu
  • http://www.ospwesola.pl/index.php?akcja=historia3
  • http://www.wikiwand.com/pl/Biuro_Informacji_i_Propagandy - Dział Techniczny Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze

Pytania testowe