Zgrupowanie Armii Krajowej "Leśnik"

Leśnik
Tablica poświęcona zołnierzom Zgrupowania "Leśnik" umieszczona na budynku przy ul. Książęcej 21 (w tablicy odbija się stojący naprzeciwko budynek Centrum Giełdowego przy ul. Książęcej 4)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ulica_Ksi%C4%85%C5%BC%C4%99ca_w_Warszawie



English version

Home Army Group “Leśnik”


The ”Leśnik” Group was formed after the start of the Rising from soldiers of Quartermaster’s Unit IV, Armament Service of the Home Army’s Headquarters, codename “Leśnictwo” (responsible for gathering and manufacturing weapons) and volunteers from flamethrower company and grenade production unit. The newly formed group, which included some 400 soldiers in three companies, was commanded by Colonel Jan Szypowski “Leśnik”.

In the beginning of the uprising, “Leśnik’s” soldiers fought in Wola. They made forays from Leszno Street into the former Jewish ghetto, Mirowskie Market Hall and Chłodna Street. The group was withdrawn to the Old Town in the evening of 6 August. On 11 August, “Leśnik’s” soldiers captured a German 5cm light AT gun PaK38 complete with ammunition on Stawki Street. After repairs, it was given to “Chrobry I” Battalion.

On 12 August, “Leśnik” and “Radosław” groups were combined to create the northern sector of Group North that defended the Old Town until the end of August. “Leśnik’s” soldiers co-organized the production of petrol bombs and makeshift grenades. They also repaired weapons. They took part in an unsuccessful attack on Traugutt’s Fort, fought in the area of Inflancka Street bus depot and tram depot on Sierakowskiego Street. Later, they defended a hospital located in the Church of St. John of God, as well as Stawki Street, Town Hall, Kanoniczki Monastery and Blank’s Palace.

In the second half of August, the “Leśnik” Group was sent to defend the complex of the Polish Security Printing Works, where they suffered great losses during heavy fighting. The few remaining soldiers from the group were incorporated into “Radosław” Group, with whom they evacuated to the City Centre through the sewers. Some of them fought in the area of Książęca Street until the end of the Rising. Others, including the remnants of the flamethrower company, were sent together with the “Radosław” Group to Wilanowska Street in Czerniaków, where they suffered severe losses. “Leśnik’s” last defense was the building at the corner of Solec and Wilanowska Streets, which fell on September 23.

Historia zgrupowania

1 sierpnia grupa ppłk "Leśnika" otrzymała rozkaz zajęcia gmachu Sądów na Lesznie. Przed 17.00 wyruszyła z miejsca koncentracji przy ul. Chmielnej 80 w składzie dowódca i szesnastu żołnierzy i oficerów. Cały oddział był uzbrojony w 20 pistoletów maszynowych, 20 pistoletów zwykłych oraz w granaty. Oddział odegrał istotną rolę w opanowaniu koszar dywizjonu policji konnej oraz rezerwy policji granatowej przy ul. Ciepłej 13. Wieczorem tego dnia zajęty został budynek sądów.

Nazajutrz, 2 sierpnia, „Leśnik” zarządził zajęcie własną służbą wartowniczą gmachu Sądów oraz barykady powstałej przy ul. Białej. Kiedy dzielnicę Wolską obiegła wieść, że w Sądach są już władze polskie, do gmachu Sądów zaczęli napływać ochotnicy do walki w Powstaniu. Ppłk „Leśnik” osobiście zajął się sprawą organizowania nowych jednostek bojowych. Do wieczora stan oddziału powiększył się do ok. 80 ludzi.

Zgrupowanie „Leśnik” zostało sformowane 3 sierpnia 1944 na podstawie rozkazu kwatermistrza KG AK płk dypl. Zygmunta Miłkowskiego „Denhofa” w gmachu sądów na Lesznie. Oddział powstał w oparciu o żołnierzy Oddziału IV Kwatermistrzowskiego oraz Służby Uzbrojenia Komendy Głównej AK „Leśnictwo” oraz ochotników dwóch kompanii - kompanii miotaczy ognia i oddziału produkcji granatów.

Zadaniem „Leśnictwa” było gromadzenie, oraz produkcja broni m.in. pistoletów maszynowych „Błyskawica” i „Sten” oraz materiałów wybuchowych.

Dowódcą zgrupowania został mianowany szef „Leśnictwa” ppłk Jan Szypowski „Leśnik”.

Struktura zgrupowania i kadra dowódcza

Na dzień 5 sierpnia 1944 r. Ordre de Bataille Zgrupowania „Leśnik” był następujący:
  • dowódca zgrupowania ppłk Jan Szypowski „Leśnik”,
  • zastępca dowódcy zgrupowania mjr Adolf Łojkiewicz „Ryś” (cichociemny),
  • 1. kompania, dowódca ppor. Jerzy Szypowski „Bolek”,
    • I pluton, dowódca pchor. Zdzisław Garbicz „Wilnianin I”,
    • II pluton, dowódca ppor. Tadeusz Stopczyk „Lord”,
    • III pluton, dowódca pchor. Zdzisław Krzykowski „Sowa”,
  • 2. kompania, dowódca por. Leon Szrajer „Ludwik”,
    • I pluton, dowódca pchor./ppor. Stefan Kowalski „Jaroń”,
    • II pluton, dowódca pchor. Bartłomiej Jahn „Michał”,
    • III pluton, dowódca pchor. NN „Robak”,
  • kompania miotaczy ognia, dowódca por. Władysław Miładowski „Haliński”,
    • I pluton, dowódca ppor. Franciszek Byskiniewicz „Jur”,
    • II pluton, dowódca pchor./ppor. Roman Kot „Polak”,
    • III pluton, dowódca sierż. Leszek Niklewicz „Roberto”,
  • oddział zwiadowczy, dowódca pchor./ppor. Marian Gorzkowski „Szary”
  • oddział specjalny, dowódca ppor. Franciszek Jan Pogonowski „Marek”.

Walki zgrupowania w Powstaniu Warszawskim

Po sformowaniu żołnierze zgrupowania dokonywali zbrojnych wypadów z Sadów na Lesznie w rejon getta, Hali Mirowskiej i ul. Chłodnej. Podjęli z innymi oddziałami walkę na Woli, uczestnicząc m.in. w zdobyciu Nordwache na ul. Chłodnej r. Żelaznej.

6 sierpnia 1944 r. wieczorem zgrupowanie liczące ok. 400 ludzi dostało rozkaz wycofania się na Stare Miasto. Po postoju na ul. Świętojerskiej rankiem 7 sierpnia obsadzono wyznaczone rejony na Muranowie:
  • kompanie "Bolek", "Ludwik" i oddział zwiadowczy "Szary" – remiza tramwajowa na Muranowie;
  • kompania miotaczy ognia "Haliński" – pozycje wzdłuż ul. Bonifraterskiej, frontem w kierunku getta.
9 sierpnia do oddziału włączono do zgrupowania kompanie wolską z III Obwodu Wola, dowodzoną przez ppor. Eudeniusza Śmieszka „Sęp” (kolejnymi dowódcami byli: por. Jerzy Dominik „Wilnianin” – od 13 sierpnia i kpt. Stanisław Stefaniak „Stefan” – od 18 sierpnia) i miejscowy pluton tramwajarzy.

11 sierpnia 1944 r., w wypadzie na Stawki, żołnierze „Leśnika” zdobyli lekkie działo 5 cm PaK 38 z zapasem 80 nabojów. Działo było przyczepione do ciągnika artyleryjskiego. Po naprawie uszkodzonej iglicy m działo przekazano żołnierzom batalionu „Chrobry I”, którzy wykorzystali je bojowo na północno-zachodnim odcinku obrony. Ustawiono je na Nalewkach, pomiędzy Pasażem Simonsa i Arsenałem.

12 sierpnia z oddziałów Zgrupowania „Radosław” i zgrupowania „Leśnik” utworzono odcinek północny Grupy AK „Północ”. Pierwszą akcją bojową zgrupowania na Muranowie był nieudany atak na Fort Traugutta. Ciężkie walki toczono w hali autobusowej przy ul. Inflanckiej i zajezdni tramwajowej przy ul. Sierakowskiej. Oddziały zgrupowania walczyły na terenie szpitala Jana Bożego, na Stawkach, w Ratuszu, klasztorze Kanoniczek i w Pałacu Blanka.

Oprócz zadań bojowych „Leśnik” inicjował i organizował, przy oddziałach bojowych i w terenie, produkcję butelek zapalających i granatów oraz reperację broni. Osobiście na ul. Sierakowskiej unieszkodliwił „goliata”, po czym opracował insstrukcję ich zwalczania, rozprowadzoną wśród jednostek całej Grupy „Północ”.

18 sierpnia ppłk „Leśnik” został ciężko ranny, ale nie opuścił obszaru walk – został na noszach przeniesiony do PWPW).

20 sierpnia zgrupowanie zostało skierowane do obrony budynku Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, gdzie w trakcie zażartych walk poniosło duże straty. W toku ciężkich walk o ten obiekt zginęła, od wybuchu bomby lotniczej, załoga plutonu miotaczy ognia wraz z dowódcą kompanii Władysławem Miładowskim "Halicki" (ok. 30 żołnierzy i łączniczek). 28 sierpnia 1944 oddziały „Leśnika” wycofały się w walce z PWPW. Liczebność kompanii wynosiła 20% pierwotnego stanu. Na Starówce poległo około 160 powstańców i prawie tylu zostało ciężko rannych. Resztki zgrupowania zostały wcielone do zgrupowania „Radosław”. Wraz z nim otrzymały rozkaz przejścia kanałami do Śródmieścia.

1 kompania wraz z kompanią miotaczy ognia została skierowana wraz z „Radosławem” na ul. Wilanowską na Czerniakowie. Oddziały walczące tu poniosły ogromne straty. Żołnierze 1 kompanii ppor. Jerzego Szypowskiego "Bolek" (12 żołnierzy) zostali włączeni do Batalionu "Czata", zaś żołnierze kompanii miotaczy płomieni (34 żołnierzy) tworzyli jednostkę osłonową "Radosława". Oddziały te razem z Zgrupowaniem "Radosław" przeszli na Powiśle Czerniakowskie. Ostatnią redutą na przyczółku był dom na rogu Solec i Wilanowskiej, który padł 23 września. Tu żołnierze „Leśnika” zakończyli swój szlak bojowy.

Kompania dowodzona przez ppor. Stefana Kowalskiego „Jaroń”, sformowana z oddziałów Zgrupowania „Leśnik” wycofanych ze Starego Miasta (przede wszystkim z 3 kompanii wolskiej); weszła w w skład sformowanego batalionu „Stefan”. Kompania liczyła dwudziestu kilku żołnierzy, zajęła pozycje przy ul. Książęcej, gdzie walczyła do końca Powstania. Kwatera kompanii znajdowała się w budynku parafii św. Aleksandra przy ul. Książęcej 21. Plebania nie została zdobyta przez Niemców. 13 września nastąpiło wycofanie powstańców z ul. Książęcej. Kompania 20 września weszła w skład 72 Pułku Piechoty AK idąc do niewoli 3 października 1944.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Batalion_Stefan

Zdjęcia

Leśnik
Odznaka Zgrupowania "Leśnik"

Jan Szypowski
Ppłk „Leśnik” (Jan Szypowski – w furażerce) ze swymi podkomendnymi w gmachu Sądów Grodzkich przy ul. Leszno. Pierwszy z prawej (w cyklistówce) ppor. „Jaroń” (Stefan Kowalski), drugi (w hełmie) – ppor. „Szary” (Marian Gorzkowski), w głębi (bez nakrycia głowy) – mjr „Ryś” (Adolf Łojkiewicz).

Leśnik
Barykada na ulicy Książęcej w czasie Powstania Warszawskiego
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ulica_Ksi%C4%85%C5%BC%C4%99ca_w_Warszawie

Leśnik
Prezentacja w Ogrodzie Krasińskich zdobycznego działka dla korespondentów prasy powstańczej. Działko zostało zdobyte 11 VIII 1944, w wypadzie na Stawki przez żołnierzy ppor. Tadeusza Wąsowskiego "Tadzika".

Leśnik
Żołnierz z Miotaczem Ognia wz. K szykuje się do szturmu na tzw. „Małą PASTę” - cztery takie miotacze obsługiwali żołnierze ze zgrupowania „Leśnik” w toczonych walkach.

Jan Szypowski
"Goliath" unieszkodliwiony przez ppłk. "Leśnika"
Muzeum Wojska Polskiego

Leśnik
5 Dom parafialny parafii św. Aleksandra ul. Książęca 21
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ulica_Ksi%C4%85%C5%BC%C4%99ca_w_Warszawie

Leśnik
Sztandar został przekazany środowisku w 1990 r. dzięki fundacji T. Z. Knoblów. Poświęcony został 6 czerwca 1990 r. w kościele Dominikanów św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie. Kombatanci Zgrupowania "Leśnik" przekazali go pod opiekę syna "Leśnika" Mirosława Szypowskiego. Po śmierci Mirosława Szypowskiego podczas uroczystości poczet sztandarowy „Leśnika” tworzą członkowie Grupy Historycznej „Radosław”.

Leśnik
Żołnierze zgrupowania pochowani są w kwaterze D2 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

•  płk Jan Szypowski

•  Umocowanie tabliczki

Pytania testowe


Zezwolenie na umieszczenie tabliczki na ul. Książęcej


•  Czy wiesz, że ...