Mogiła zbiorowa zamordowanych 6 podchorążych Armii Krajowej

Ryżowa
Mogiła zbiorowa zamordowanych 6 podchorążych AK, cmentarz ul. Ryżowa



English version



Murder of 6 Home Army Cadets


From 1940 the Home Army VII Obroża Area operated within the district of Warsaw as part of Home Army Warsaw District. On 6 March 1944, 6 cadets from 3rd Company of Jaworzyn Region under the supervision of their commander conducted military exercises in Opacz near the tracks of the Warsaw Commuter Railway.

Captured by the Military Police, they were brutally beaten, shot dead and buried. It is said that still on the same night their families dug out and took their bodies. The murdered soldiers were secretly buried at the cemetery at Ryżowa Street in the town of Włochy.

The only person of the exercise party to escape capture was the commander.  The incident was investigated by the Home Army underground military court, which suspected the commander of recklessness.

On the night of 30 April 1944, a combat patrol of 11 soldiers carried out a reprisal action in Opacz aimed at liquidating the Volksdeutscher families that played a role in the capture and execution of the Home Army soldiers by the German Military Police. 

A monument in the shape of the Cross of Valour was unveiled on 22 September 1974 at the site where the Germans murdered the soldiers.


Rejon „Jaworzyn” VII Obwodu „Obroża” Armii Krajowej

Od 1940 r. działał w ramach Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej VII Obwód "Obroża" obejmujący swym zasięgiem teren ówczesnego powiatu warszawskiego, okalający ze wszystkich stron stolicę. Przez cały czas konspiracji obwodem dowodził mjr "Bronisław", "Kalwin" - Kazimierz Krzyżak..
Obwód był podzielony na 8 Rejonów, wśród których był Rejon VII "Jelsk-Jaworzyn" – Ożarów. Dowódcą VII Rejonu był kpt./mjr. Edmund Grunwald „Jerema”.
Oddziały liniowe VII Rejonu - stan na 31.07.1944 r. stanowiło 5 kompanii, liczących w sumie 12 plutonów oraz 2 plutony podporządkowane dowódcy rejonu.
Kompanią 3 dowodził ppor. Mieczysław Godlewski "Mieczysław"

Ćwiczenia polowe 3 kompanii Rejonu „Jaworzyn”

6 marca 1944r w miejscowości Opacz, w pobliżu torów WKD, sześciu podchorążych z 3 kompanii Rejonu „Jaworzyn” VII Obwodu AK "Obroża" odbywało pod komendą dowódcy kompanii ppor. Mieczysław Godlewskiego ćwiczenia wojskowe. Byli to:
  • kpr. pchor. Ryszard Stanisław Kusiak, „Apollo”, lat 19,
  • kpr. pchor. Piotr Tadeusz Michałowski, „Billi”, lat 21,
  • kpr. pchor. Zbigniew Borowski, „Jastrząb”, lat 19,
  • kpr. pchor. Ludwik Zawadzki, „Junak”, lat 21,
  • kpr. pchor. Romuald Fijałkowski, „Tosca”, lat 17,
  • kpr. pchor. Wiesław Henryk Kalinowski, „Tarski”, lat 19.
Jak widać byli oni w wieku od 17 do 21 lat.
Podchorążowie na skutek denuncjacji miejscowych volksdeutschów (główny donosiciel nazywał się Schwarz), zostali ujęci przez żandarmerię, skatowani, zastrzeleni i zakopani. Podobno tej samej nocy, 6 marca 1944 roku, rodziny wykopały i zabrały ciała. Zwłoki pomordowanych pochowano w tajemnicy na cmentarzu we Włochach przy u. Ryżowej.
Z biorących udział w ćwiczeniach uratował się dowódca oddziału, „Mieczysław”, który zdołał uciec.
Sprawa ta była rozpatrywana przez podziemny sąd wojskowy AK, który dopatrywał się w wydarzeniu niefrasobliwości dowódcy.

Akcja odwetowa

W nocy z 30 kwietnia na 1 maja 1944 r., patrol bojowy wydzielony z oddziału "DB-17" Żoliborz (DB – Dywersja Bojowa), w sile jedenastu żołnierzy, przeprowadził w kolonii Opacz akcję odwetową, której celem było zlikwidowanie rodzin volksdeutschów, biorących udział w wysiedleniu, zatrzymaniu oraz rozstrzelaniu przez sprowadzonych żandarmów w dniu 6 marca w Opaczy sześciu żołnierzy AK, uczniów kursu wojskowego przeprowadzających w tym rejonie ćwiczenia. Patrol przybył na miejsce zdobyczną karetką sanitarną. Akcję rozpoczęto o godzinie 23.30. W pierwszej kolejności zastrzelono Maksymiliana Firusa, a następnie Artura Firusa, jego syna Johanna i córkę Halinę - żonę nieobecnego Aleksandra Foltza, powołanego w międzyczasie do Wehrmachtu..
O godzinie 0.45 otoczono dom Fryderyka Desche, który nie tylko pomógł w wyśledzeniu podchorążych, ale wraz z żandarmerią wziął udział w katowaniu ich i rozstrzelaniu. Jeszcze przed sforsowaniem drzwi żołnierze Kedywu ostrzegli Volksdeutscha, że w razie oporu zlikwidowana zostanie cała jego rodzina. Desche stawił opór strzelając z dubeltówki, raniąc przy tym w twarz i ramię pchor. "Prawdzica", a następnie zbiegł w pole ukrytym przejściem. Wobec takiego obrotu sprawy zastrzelono jego żonę Bertę Desche.
Ze względu na wszczęty przez kolonistów za pomocą syren i gongów alarm oraz konieczność zajęcia się rannym "Prawdzicem" akcję przerwano, rezygnując z likwidacji dwóch dalszych kolonistów niemieckich, skazanych na śmierć: Schwartza - powiadomił żandarmerię i Englerta oraz dwóch Polaków: Nawrockiego i Wasilewskiego.
Po powrocie do Warszawy rannego "Prawdzica" przekazano po opiekę lekarza oddziałowego, a karetkę pozostawiono przed Dworcem Gdańskim.
Dowódca akcji: ppor. Bogdan Kunert "Schayer" vel "Bonar".
Dwóch kolejnych Niemców zginęło kilka tygodni później z rąk oddziału dywersyjnego rejonu ożarowskiego.
Źródła:
http://www.dws-xip.pl/PW/formacje/pw2030c.html
http://www.info-pc.home.pl/whatfor/baza/akc_opacz.htm

Pomnik w Opaczy-Kolonii

22 września 1974 r. w miejscu gdzie hitlerowcy popełnili zbrodnię, został odsłonięty pomnik w kształcie Krzyża Walecznych – ku czci młodych żołnierzy.
Ryżowa
Odsłonięcie pomnika 22 września 1974 r.
Wartę przy pomniku pełniły dwie harcerki, uczennice 3. klasy Szkoły Podstawowej w Michałowicach – Beata Nowocień, teraz Ruszkowska oraz Iwona Łajszczak, teraz Nowińska

Ryżowa
Kwiaty składa młodzież ze Szkoły Podstawowej w Michałowicach

Ryżowa
Pomnik w Opaczy, przy skrzyżowaniu ulic Stanisława Bodycha i Ryżowej
http://opencaching.pl/viewcache.php?cacheid=26313

Ryżowa
Tablica pamiątkowa na pomniku w Opaczy

Ryżowa
Odremontowany pomnik w Opaczy, odsłonięty 27 września 2014 r.

Ryżowa
Chwilę po odsłonięciu pomnika, od prawej: Beata Ruszkowska de domo Nowocień, Iwona Nowińska de domo Łajszczak, Grażyna Grabka – sołtys Opaczy-Koloni, Krzysztof Grabka – wójt gminy Michałowice oraz ks. proboszcz Marek Małkiewicz

Źródło: http://www.michalowice.pl/dzieje-sie/aktualnosci/kulturalne/uroczystosc-odsloniecia-odrestaurowanego-pomnika-zolnierzy-ak-poleglych-w-opaczy-kolonii,p90060563

Piśmiennictwo

  • http://www.ud-wlochy.waw.pl/data/dataPublicator/tablice_final_net_08_02.pdf Gawkowski Tablice
  • http://www.ud-wlochy.waw.pl/page/55,miejsca-pamieci-narodowej.html?id=225

Pytania testowe