TABLICA: JÓZEF KRZYCZKOWSKI

Krzyczkowski
Tablica na grobie Józefa Krzyczkowskiego
Józef Krzyczkowski ps. „Szymon” (ur. 23 grudnia 1901 w Zamościu, zm. 8 sierpnia 1989) – pułkownik Wojska Polskiego, uczestnik Powstania Warszawskiego.

Poniżej podane informacje pochodzą przede wszystkim z publikacji: Anna Jarosz-Nojszewska, Józef Krzyczkowski i Zespół Społeczno-Narodowy, „Gospodarka Narodowa” 2011, nr 11–12, s. 141–159: http://gospodarkanarodowa.sgh.waw.pl/p/gospodarka_narodowa_2011_11-12_07.pdf

Okres przed II wojną światową

Józef Krzyczkowski był czwartym, najmłodszym dzieckiem Henryka i Zofii z Sobierańskich.
Jego ojciec był lekarzem i dyrektorem szpitala w Zamościu. Od najmłodszych lat Józef Krzyczkowski miał kontakt ze środowiskami niepodległościowymi. W latach szkolnych był w harcerstwie, a mając 15 lat wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej w Lublinie. W listopadzie 1918 roku, po mobilizacji POW, został skierowany do Chełma jako instruktor karabinów maszynowych w organizującym się 35. Pułku Piechoty. W latach 1919–1920 był na froncie, gdzie dosłużył się stopnia podporucznika.
W 1922 roku został przyjęty na studia w Wyższej Szkole Handlowej, które zakończył w roku 1925, uzyskując dyplom zawodowy na podstawie pracy Rolnictwo wielkiej własności prywatnej w powiecie Sarny województwa poleskiego.
Pracował w Centralnym Związku Kółek Rolniczych na stanowisku kierownika Biura Rachunkowości Rolniczej, a następnie w Banku Gospodarstwa Krajowego, w Sekretariacie Generalnym Banku. Tam zbliżył się do Stefana Starzyńskiego, który był w tym czasie wiceprezesem BGK.
W 1934 roku został dyrektorem Biura Personalnego Zarządu Miejskiego, a następnie dyrektorem Wydziału Ogólnego Zarządu Miejskiego. Na początku 1936 roku objął funkcję dyrektora gabinetu ministra rolnictwa Juliusza Poniatowskiego, którym był do wybuchu II wojny światowej.

Okres II wojny światowej

We wrześniu 1939 roku Józef Krzyczkowski wstąpił do wojska, a w końcu kampanii wrześniowej, wraz z wycofującymi się oddziałami, przeszedł granicę rumuńską. W grudniu 1939 roku próbował nielegalnie powrócić do kraju, jednak został schwytany przez Węgrów w czasie przechodzenia granicy rumuńsko-węgierskiej. Spędził 10 miesięcy w węgierskim więzieniu. Niemcy kilkakrotnie żądali wydania go władzom niemieckim, do czego jednak nie doszło. Po zwolnieniu z więzienia w sierpniu 1940 roku przedostał się do Krakowa. Tam otrzymał dokumenty na nazwisko Józef Pięta, pod którym ukrywał się przez całą okupację. Pracował w „Społem”, w Wydziale Lustracyjnym, aż do 1944 roku. Równocześnie brał udział, z ramienia Stronnictwa Ludowego „Roch”, w pracach Departamentu Rolnictwa Delegatury Rządu, kierując Wydziałem Osadnictwa Rolniczego, w którym przygotowywano projekty kolonizacji terenów, nazwanych później Ziemiami Odzyskanymi. Opublikował, dzięki pomocy BIP, kilka broszur, które stanowiły kontynuację prac Zespołu Społeczno-Narodowego.
Na początku 1941 roku wstąpił do Związku Walki Zbrojnej. Został wyznaczony na Dowódcę VIII Rejonu VII Obwodu Warszawskiego ZWZ-AK pod pseudonimem „Szymon". W okresie swego dowodzenia zorganizował 6 kompanii strzeleckich, oddziały specjalne, oraz służby sanitarne i zaopatrzenia. W 1942 roku awansował do stopnia kapitana. Podległe mu oddziały prowadziły działania dywersyjne, ochronę ludności cywilnej przed donosicielami oraz likwidację donosicieli.
Na początku sierpnia, kiedy dowodził „Szymon”, nie funkcjonowało pojęcie Grupa „Kampinos”. Do wybuchu powstania poddziały z Kampinosu wchodziły w skład Pułk „Łęgów-Młociny”, po przybyciu oddziałów grupowania Stołpecko-Nalibockiego połączone siły nazwano Pułkiem „Palmiry-Młociny” (Grupa „Kampinos” to nieoficjalna nazwa, szerzej zaczęto jej używać dopiero po wojnie).
Zadaniem Pułku „Łęgów-Młociny” był atak na Lotnisko Bielańskie i blokada szosy łączącej Twierdzę Modlin z Warszawą. Grupa „Kampinos” była przedpolem Powstania Warszawskiego.
1 sierpnia 1944 roku osobiście dowodził oddziałami w ataku na Lotnisko Bielańskie, gdzie został ciężko ranny. Przekazał dowodzenie por. Adolfowi Pilchowi ps. „Dolina”, który był dowódcą Grupy „Kampinos” przez ok. 2 tygodnie. Alfons Kotowski ps. „Okoń” objął dowództwo 16 sierpnia.
„Szymona” przewieziono do szpitala partyzanckiego w Laskach. Po zakończeniu leczenia przeszedł, na jesieni 1944 roku, do Batalionów Chłopskich, w których pozostał aż do momentu ujawnienia się w połowie roku 1945.
2 października 1944 roku został mu nadany przez Komendanta Głównego AK gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego Krzyż Orderu Virtuti Militari, a w styczniu 1945 roku przez gen. Leopolda Okulickiego został odznaczony Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. 1 stycznia 1945 roku został awansowany do stopnia majora.

Okres po II wojnie światowej

Po wojnie, z ramienia „Wici", był organizatorem spółdzielni osadniczych na Ziemiach Odzyskanych. Następnie pracował w Wydziale Organizacyjnym NKW PSL. W latach 1947–1949 był najpierw członkiem Zarządu Chłopskiej Spółdzielni Wydawniczej, a potem Spółdzielni Wydawniczej „Chłopski Świat” oraz redaktorem tygodnika „Chłopi i Państwo”. Od 1949 roku był członkiem ZSL.
W połowie 1949 roku został dyrektorem produkcji w Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego. W latach 1951–1953 pełnił funkcję kierownika Wydziału Produkcji w Przedsiębiorstwie Państwowym „Desa”. W późniejszym okresie miał kłopoty ze znalezieniem pracy i w końcu podjął zatrudnienie w Centralnym Zarządzie Przemysłu Torfowego na stanowisku kierownika Wydziału Transportu. W 1957 roku rozpoczął pracę w Zarządzie Ludowej Spółdzielni Wydawniczej na stanowisku wiceprezesa, a w roku 1963 przeszedł do Wydawnictwa „Prasa ZSL”, gdzie pełnił funkcję wicedyrektora wydawnictwa aż do momentu przejścia na emeryturę.
W 1968 roku został awansowany do stopnia podpułkownika Wojska Polskiego.
Bardzo dużo czasu poświęcał działalności w środowiskach kombatanckich. Był przewodniczącym środowiska byłych żołnierzy Grupy „Kampinos” AK oraz przewodniczącym Komisji Rewizyjnej Oddziału Żoliborz ZBOWiD. Starał się o zrównanie uprawnień emerytalnych byłych żołnierzy zawodowych wojska II RP i ich rodzin z uprawnieniami żołnierzy zawodowych Ludowego Wojska Polskiego i ich rodzin. Walczył o prawa uczestników wojen 1914–1921, w szczególności o uznanie ważności nadań orderów Virtuti Militari i Polonia Restituta dokonanych przez władze II RP i związanych z tym uprawnień.
Mimo wielu kłopotów politycznych zabiegał, wraz z Czesławem Bobrowskim, o powrót do kraju Juliusza Poniatowskiego. Wielokrotnie występował na spotkaniach Towarzystwa Miłośników Historii, broniąc prawdy o najnowszych dziejach Polski. Zabiegał o odbudowę Grobu Nieznanego Żołnierza, z którego zostały usunięte dwie tablice – pierwsza z nazwami bojów stoczonych z zaborcami w latach 1914–1918, a druga z nazwami bojów stoczonych w latach 1918–1920 z wojskami ZSRR. Domagał się odbudowy zniszczonych pomników, przywrócenia w całym kraju dawnych nazw ulic związanych z tradycjami niepodległościowymi oraz rewitalizacji i konserwacja dawnych cmentarzy wojskowych z lat 1914–1920. Był też członkiem Komitetu Budowy Pomnika Powstania Warszawskiego.
Zmarł 8 sierpnia 1989 roku w Warszawie i został pochowany na Cmentarzu Leśnym w Laskach.

Zdjęcia

Publikowane zdjęcia pochodzą ze strony:
http://www.1944.pl/powstancze-biogramy/jozef-krzyczkowski,24959.html#

Krzyczkowski
Józef Krzyczkowski

Krzyczkowski
Józef Krzyczkowski

Krzyczkowski
Okładka książki: Józef Krzyczkowski, Konspiracja i powstanie w Kampinosie 1944, Warszawa 1962 (była to pionierska praca dla tego tematu. Jerzy Koszada i inni zaczęli pisać o Kampinosie znacznie później)

5Krzyczkowski
Okładka książki: Józef Krzyczkowski, Zwiadowcy z szarych szeregów, Warszawa 1972

Krzyczkowski
Grób Józefa Krzyczkowskiego na Cmentarzu leśnym w Laskach – na terenie Zakładu dla Niewidomych, powiat warszawski zachodni, gmina Izabelin

Składanie wieńców i zapalenie zniczy przy grobie dowódcy VIII Rejonu „Obroża" Józefa Krzyczkowskiego „Szymon" i jego łączniczki Haliny Ciężkiewicz z d. Adamska „Jutrzenka". Cmentarz leśny w Laskach 2015 – zdjęcia przekazane przez Marcina Biegasa

Krzyczkowski

Krzyczkowski

Dodatkowe piśmiennictwo

  1. Jacek Zygmunt Sawicki, VII Obwód Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej „Obroża”, Warszawa 1990.
  2. http://www.1944.pl/powstancze-biogramy/jozef-krzyczkowski,24959.html
  3. http://www.cmentarzwlaskach.pl/krzyczkowski.html
  4. http://lubimyczytac.pl/ksiazka/190731/zwiadowcy-z-szarych-szeregow
  5. https://archiwum.allegro.pl/oferta/zwiadowcy-z-szarych-szeregow-jozef-krzyczkowski-i5082943130.html
  6. https://www.ogrodywspomnien.pl/index/showd/80373

Cmentarz Wojskowy w Laskach

Cmentarz powstał niemal natychmiast po zakończeniu kampanii wrześniowej, z inicjatywy i siłami własnymi okolicznych mieszkańców, a w szczególności zakładu dla niewidomych w Laskach
. Cmentarz ten przez cały okres okupacji był symbolem Polski niepodległej. Tworzące się od 1940 roku konspiracyjne oddziały bojowe VIII Rejonu tutaj czerpały ducha, czuły się spadkobiercami żołnierzy września.
Żołnierze tych oddziałów, którzy polegli w akcjach dywersyjnych, spoczęli również na tym cmentarzu. Mimo okupacji, chowani byli po żołniersku, z ubezpieczeniem i w asyście zbrojnych oddziałów konspiracyjnych. Tak pochowany spoczywa tu pchor. Józef Niegodzisz ps. „Józef II”. Spoczywa tu również 5 żołnierzy kadry dowódczej Dywersji Bojowej (zastrzelonych zdradziecko przez zaborowskich żandarmów w Sierakowie), którzy jeszcze po śmierci doznali represji ze strony Niemców, gdyż zostali wydobyci z mogił i zakopani poza cmentarzem. Nie zostali jednak zapomniani i zaraz po wojnie wrócili do swoich mogił.
Spoczywają tu także uczestnicy Powstania Warszawskiego.
Natarcie na Lotnisko Bielańskie prowadził dowódca 1. batalionu, por. Janusz Langer ps. „Janusz”. Poległ następnego dnia. Tu jest jego mogiła. Jak i mogiły innych poległych  w pierwszych dniach powstania. Niektórzy nich to:
  • dowódca 3. kompanii kpt. Ignacy Jezierski ps. „Karaś”
  • dowódca plutonu dywersji bojowej pchor. Bernard Freisleben ps. „Bernard”
  • łączniczka Krystyna Heczko ps. „Krysia”
  • 15-letni strz. Boguś Grygorcewicz ps. „Mały”
Spoczywa tu również, zmarły po wojnie, dowódca 1. kompanii na lotnisku bielańskim, por. Zygmunt Sokołowski ps. „Zetes”. Spoczywa wielu innych, trudno wszystkich wymienić, są wśród nich także żołnierze nieznani.
Łącznie spoczywa tu 79 żołnierzy Armii Krajowej poległych w czasie okupacji i w Powstaniu Warszawskim. Na tym cmentarzu ma to szczególne znaczenie, rzec można symboliczne, gdyż mogiły żołnierzy Armii Krajowej wśród mogił żołnierzy września 1939 roku to trwały dowód ciągłości Rzeczypospolitej.