TABLICA: JADWIGA SZNAJDER I ZOFIA RACIBORSKA

Sznajder
Tablica upamiętniająca spalonych żywcem w dniu 11 listopada 1943 roku przez  niemieckich żandarmów: Jadwigi Sznajder – matki  pchor. Franciszka Sznajdera  ps. „Dąb II” i właścicielki domu Zofii Raciborskiej,
Izabelin, ul. Leśna 12

Okoliczności wydarzeń

Pierwsze miejscowości VIII Rejonu, w których zawiązywano komórki konspiracyjne to Laski, Mościska, Radiowo, Truskaw, Izabelin, Wólka Węglowa, Młociny, Łomianki, Dąbrowa, Buraków. Inicjatorami byli mieszkańcy tych miejscowości, przyszli dowódcy powstałych z czasem oddziałów bojowych, m.in.: ppor. Zygmunt Sokołowski „Zetes”, kpt. Stanisław Skrzyniarz „Dębicz”, plut. Marian Grobelny „Macher”, plut. Stanisław Beer „Pierwotny”, kpr. pchor. Franciszek Sznajder „Dąb II”, kpr. Stanisław Baran „Wacław”. kpr. Leszek Borowski „Leszek”, kpr. Marian Kajszczak „Kuleczka”, kpr. pchor. Bernard Freisleben „Bernard”, plut. Stanisław Niegodzisz.
Rok 1943 był rokiem największego rozwoju konspiracji VIII Rejonu „Kampinos” – Łomianki VII Obwodu „Obroża” Armii Krajowej, a jednocześnie stał się rokiem bardzo tragicznym dla konspiracyjnych organizacji.
W listopadzie, w wyniku zdrady żołnierza konspiracji Antoniego Zycha, żołnierza plutonu Armii Krajowej dowodzonego przez kpr. pchor. Franciszka Sznajdera ps. „Dąb II”, żandarmi z Zaborowa aresztowali, katowali i rozstrzeliwali żołnierzy konspiracji i członków ich rodzin z Truskawia, Sierakowa, Lasek, Izabelina oraz innych miejscowości.
Antoni Zych mieszkał we wsi Truskaw, znał bardzo wielu żołnierzy w konspiracji. Brał udział w ubezpieczeniu zrzutów lotniczych i stąd wiedział, że magazyn broni znajdował się na terenie budynku, w którym mieszkał jego dowódca pchor. „Dąb II”.
Pierwsze uderzenie nastąpiło 11 listopada 1943 roku w Truskawiu, gdzie aresztowano tego dnia 19 osób.

Przebieg wydarzeń

Także 11 września 1943 roku Antoni Zych doprowadził funkcjonariuszy z placówki Gestapo z Zaborowa do domu dowódcy plutonu „Dęba II” z kompanii ppor. Zygmunt a Sokołowskiego ps. „Zetes”, gdzie znajdował się skład broni. Ostrzeżonego Franciszka Sznajdera w domu nie było, więc Niemcy pobili jego matkę Jadwigę Sznajder oraz właścicielkę domu Zofię Raciborską, a że nie dowiedzieli się niczego, spalili obie kobiety żywcem w domu.
Siostra „Dęba II” Helena Sznajder ps. „Pokrzywa”, łączniczka VIII Rejonu, która wracała do domu z Warszawy, została aresztowana i zabrana do siedziby Gestapo w Zaborowie. Niemcy bili ją tak długo, aż przetrącili jej kręgosłup. Nikogo jednak nie zdradziła i została zamordowana. Pośmiertnie została odznaczona Krzyżem Walecznych.

Kolejne straty

Następne dni przyniosły prawie codzienne naloty żandarmerii na wskazywane przez Zycha domy. W Truskawiu 18 listopada Niemcy spalili żywcem Michała Rurkę z żoną i dwojgiem dzieci oraz Franciszkę Gronadkę z wnuczkiem Henrykiem. Jednocześnie rozstrzelali Feliksa Kielaka, Henryka Pamiętę i Ignacego Włażejskiego.
W Izabelinie aresztowano także sekretarza Nadleśnictwa Laski Wojciecha Borzęckiego ps. „Świętoszek”, który obsługiwał m.in. radiostację ukrytą w nadleśnictwie. Został on rozstrzelany po szczególnie okrutnych torturach w dniu 11 listopada 1943 roku. On także nikogo nie zdradził.
Represje trwały przez kilka kolejnych tygodni. Dotknęły kilkudziesięciu żołnierzy konspiracji i członków ich rodzin.
Dotkliwą stratę poniesiono przez utratę głównego magazynu broni w Opaleniu, gdzie 28 stycznia 1944 roku Niemcy zaskoczyli żołnierzy AK przy czyszczeniu broni. Na miejscu zginął kpr. pchor. Jerzy Zawadzki „Zapora”. Sierż. Stanisław Siwek „Zadziora”, Wacław Miecznikowski „Pustelnik” i Kazimierz Banek „Wit” zostali na miejscu skatowani, a w kilka dni później powieszeni wraz z innymi na balkonie jednego z domów na warszawskim Lesznie.
Następny cios zadali Niemcy w dniu 24 czerwca 1944 roku, zabijając w Sierakowie dowódcę dywersji bojowej ppor. Mariana Grobelnego „Machera”, ppor. Stefana Kruszyńskiego „Dołęgę”, plut. pchor. Juliana Beera „Pierwotnego”, sierż. Stefana Leszczyńskiego „Ezela” i kpr. Wiesława Kowalewskiego „Rydza”. Była to strata szczególnie dotkliwa, bo objęła kadrę dowódczą. Zostali pochowani w nocy na cmentarzu wojskowym w Laskach, eskortowani przez zmobilizowaną w trybie alarmowym kompanię por. „Zetesa”.
Piśmiennictwo:http://www.pspo.edu.pl/o-nas/patroni/
Zdrajca Antoni Zych otrzymał wyrok śmierci. Podczas próby wykonania wyroku został jednak tylko ranny w nogę.
Przez jakiś czas krążyła wersja, że Zych zastrzelił matkę przy próbie wykonania na niego wyroku, ale nie jest to prawda. Wykonano natomiast wyrok na jego narzeczonej, która również donosiła. Zych cały czas był w Zaborowie i współpracował z niemieckimi żandarmami. Po wojnie wycofał się z nimi na teren Niemiec, pracował jako policjant we Frankfurcie nad Menem do lat 80. Potem dopiero ślad się urywa.
Należy dodać, że zastrzelono także, nasłanego przez Niemców jako gajowego, konfidenta Jana Kowalskiego, zanim zdołał rozpracować organizację

Zdjęcia

Sznajder
Tablica upamiętniająca Wojciecha Borzęckiego ps. „Świętoszek”, dzwonnica obok Kościoła Parafialnego w  Izabelinie, ul. 3 Maja 83
http://www.mazowieckieobserwatorium.pl/przewodniki/pdf/przewodnik-warszawskizachodni.pdf

Sznajder
27 Polaków powieszonych za murem getta, na dwóch balkonach spalonych domów przy ul. Leszno 52 i 54 (11 lutego 1944 roku)
http://tustolica.pl/powieszeni-na-lesznie-nadal-szukamy-jakichkolwiek-informacji_69488

Uroczystość pd tablicą pamiatkową w 2016 roku – zdjęcia przekazane przez Marcina Biegasa
Poczet sztandarowy Środowiska „Grupa Kampinos” ŚZZAK, W mundurze mjr Jerzy Koszada Honorowy Prezes Środowiska
Sznajder

Sznajder

Piśmiennictwo

  1. www.kampinos.pl/zalacznik/id/571
  2. http://www.ibprs.pl/ak_obroza_kampinos/381.html
  3. http://www.sppw1944.org/pamiec/obroza_5.pdf
  4. http://www.tradytor.pl/arts/145
  5. http://centrum.izabelin.pl/asp/pliki/afolder/lds11-2016www.pdf
  6. http://wspolnasprawa.net.pl/imprezy/89-rzeczpospolita-kampinoska-2011
  7. http://www.ibprs.pl/ak_obroza_kampinos/382.html
  8. http://forum.tradytor.pl/viewtopic.php?t=181
  9. https://opencaching.pl/viewcache.php?cacheid=49737
  10. http://armiakrajowazgorzelec.blogspot.com/2014/08/niepodlega-rzeczpospolita-kampinoska.html
  11. http://www.ibprs.pl/ak_obroza_kampinos/382.html
  12. http://www.mazowieckieobserwatorium.pl/przewodniki/pdf/przewodnik-warszawskizachodni.pdf