Irena Tomalak

Irena Tomalak

Irena Tomalak z d. Kowalska, I voto Jędrychowska, pseudonim Soldau, Słowik, Maria, Maria Niedźwiecka (ur. 26 października 1895 w Warszawie, zm. 25 grudnia 1971 w Warszawie) − oficer Wojska Polskiego, żołnierz Armii Krajowej i powojennego podziemia antykomunistycznego, więzień polityczny w okresie stalinowskim; ostatni stopień wojskowy: major (awans w 1944), poetka.

Okres przedwojenny

W 1913 zdała w Krakowie maturę i studiowała filologię polską na Uniwersytecie Jagielońskim. Od 1914 należała do Związku Strzeleckiego, była żołnierzem Legionów i Polskiej Organizacji Wojskowej (POW). W 1918 powróciła do Warszawy, przyjęto ją do Ochotniczej Legii Kobiet w ramach której walczyła w obronie Lwowa oraz otrzymała pierwszy stopień oficerski – ppor. W 1921 przeszła doszkolenie w Podchorążówce Rezerwy Piechoty w Warszawie, w 1922 zweryfikowano jej stopień wojskowy, słuchacz oficerskiego kursu łączności w Centralnej Szkole Wojsk Łączności w Zegrzu, działała w Organizacji Przysposobienia Wojskowego Kobiet (OPWK). Następnie w Referacie Przysposobienia Rezerw Kobiecych Wydziału Przysposobienia Rezerw w Oddziale III Sztabu Generalnego WP (do 1924).

Okres wojny

Kpt. do wybuchu II wojny, od 15 października 1939 w Służbie Zwycięstwu Polski. W listopadzie 1939 była pierwszą kurierką (gen. Michała Tokarzewskiego) która dotarła do Bazy Łączności Sztabu Naczelnego Wodza w Budapeszcie, w 1940 pełniła funkcję szefowej służby kurierskiej Sztabu Głównego SZP, potem Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). W pierwszym okresie okupacji w ich domu w Warszawie na Woli przy ul. Działdowskiej 6, mieszkał Leopold Okulicki, ostatni komendant AK. W latach 1943-1944 w Komendzie Głównej Armii Krajowej (z-ca kierowniczki Oddziału Łączności Konspiracyjnej), od 1944 czł. organizacji NIE/Niepodległość. W Powstaniu Warszawskim walczyła w baonie „Kiliński”. Po Powstaniu wyszła z Warszawy wraz z ludnością cywilną. Podobne wysokie funkcje jak przed powstaniem pełniła w KG AK z siedzibą w Częstochowie, następnie w Delegaturze Sił Zbrojnych, posługująca się nazwiskiem „Maria Niedźwiecka”, obsługiwała kierownictwo Polskiego Państwa Podziemnego przed dokonanym przez NKWD aresztowaniem i tzw. procesem Szesnastu przed sądem w Moskwie w czerwcu 1945.

Odznaczona m.in. dwukrotnie Krzyżem Walecznych: w 1943 i w 1944 r.

Okres powojenny

Aresztowana w trakcie trzeciego nielegalnego wyjazdu za granicę w charakterze emisariusza (kurierki II Zarządu Głównego WiN) do polskich władz z konspiracyjną pocztą 21 lub 30 kwietnia 1946 przy przekraczaniu granicy czechosłowackiej. W śledztwie była przetrzymywana w areszcie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Koszykowej 6 i przesłuchiwana w procesach dwóch komendantów WiN - w Warszawie w tzw. procesie płk. Jana Rzepeckiego (proces od 4 stycznia 1947) i w tzw. procesie krakowskim płk. Franciszka Niepokólczyckiego (proces od 11 sierpnia 1947). Otrzymała 15-letni wyrok Rejonowego Sądu Wojskowego w Warszawie, który odsiadywała w zakładach karnych: w Warszawie przy ul. Rakowieckiej, Fordonie, Inowrocławiu (sierpień 1952 - marzec 1955) i ponownie w Fordonie; zwolniona 7 maja 1956.

Bronisław Komorowski, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył pośmiertnie Irenę Tomalak Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski Postanowieniem nr 273/2010 z dnia 14 września 2010.

Wiersze

Do czasu zwolnienia z więzienia Irena Tomalak tworzyła poezje wydane po latach:
  • Tomalak Irena: Wiersze więzienne, Związek Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego, Środowisko Fordowianek Warszawa 1992, 179 s.
  • Tomalak Irena: Drugi brzeg: wiersze wojenne i więzienne, Fundacja Archiwum Pomorskie Armii Krajowej Toruń 1994, 210 s.
Wybrane wiersze

Łączniczka 2

Zdjęcia

Irena Tomalak

Irena Tomalak

Irena Tomalak z mężem Wacławem (ur. 8 września 1893 w Ostrzeszowie, zm. 29 czerwca 1968 w Warszawie) - łącznościowcem, oficerem niemieckim, powstańcem wielkopolskim, oficerem WP, żołnierzem dywizji gen, Stanisława Maczka oraz dziećmi: Witoldem Józefem (1927-1990) - w Powstaniu Warszawskim walczył w Batalionie "Parasol" oraz Anną Krystyną Reszuto (ur. w 1930) - Zastępca Kanclerza Orderu Krzyża Nieodległości, pełni funkcje w Światowym Związku Żołnierzy Armii Krajowej

Irena Tomalak

Irena Tomalak zeznaje w trakcie procesu krakowskiego płk. Franciszka Niepokólczyckiego (proces od 11 sierpnia 1947).



•  Batalion Armii Krajowej "Kiliński"

Kliknąć dla wyświetlenia mapy
Trasa na urządzeniu mobilnym pokazuje drogę od aktualnego położenia do następnego punktu na trasie zwiedzania - grób ksiądz Jan Salamucha