Batalion Saperów Praskich Armii Krajowej „Chwacki”




English version

Home Army Praga Engineer Battalion „Chwacki”


The unit was formed as part of the Service for Poland’s Victory by Combat Engineer Lieutenant Józef Pszenny codename “Chwacki” between November 1939 and January 1944. Initially some 250 people strong, the unit was subordinated to the chief of combat engineers of the Warsaw Region of the Service for Poland’s Victory/Home Army.

It was the largest and strongest dispositional unit of the Regional Headquarters tasked with subversion and combat operations. In January 1944, Captain “Chwacki” was appointed chief combat engineer of the Warsaw Region and transferred command of the battalion to Lieutenant Lucjan Zaruski codename “Władysław”.

On the start of the Rising, the battalion consisted of three companies. The battalion’s squads of combat engineers were sent to various areas of the city, including the Powązki Cemetery, Wola District, Railway Station Post Office, Old Town, and City Centre. The unit was tasked with blowing up the railway viaduct on Targowa Street. It was engaged in heavy fighting on the escarpment of Kamionkowskie Lake, which was subsequently joined by strong German units.

Superiority of the enemy and losses suffered by the combat engineers, made them withdraw to Saska Kępa. Attacks on the railway viaducts on Zamojskiego, Radzymińska, 11 Listopada, Modlińska Streets, Żerański Canal and the bridgeheads of Poniatowski Bridge and Kierbedź Bridge failed as well. After the fall of the Rising in the Praga District, commander of the battalion along with some soldiers went to Pelcowizna and then Choszczówka. The unit was dispersed around 20 September as a result of great inflow of German troops and evacuation of the entire civilian population across the Vistula River.

The Praga Combat Engineers Battalion “Chwacki” lost 20% of its personnel.

Historia batalionu

Oddział saperów był organizowany w ramach ZWZ w okresie listopad 1939 r. - styczeń 1944 r. przez por. saperów Józefa Pszennego ps. "Chwacki". Por. Józef Pszenny dowodził w czasie kampanii wrześniowej 1939 r. 2 kompanią 78 baonu saperów Armii Łódź. W końcu lipca 1943 roku „Chwacki” został odwołany do prac w dowództwie Referatu Saperów „XII-s” Okręgu Warszawskiego AK, a jego stanowisko objął cichociemny Ludwik Witkowski „Kosa”.

Na przełomie lat 1940/41 oddział „Chwackiego” liczył około 250 ludzi i jako Batalion Saperów Praskich był podporządkowany bezpośrednio szefowi saperów Okręgu Warszawskiego ZWZ/AK, który jednocześnie był dowódcą "Kedywu" Okręgu. Był najliczniejszym i najsilniejszym oddziałem dyspozycyjnym Komendy Okręgu. W latach 1939-1940 prowadzono wykopywanie broni i amunicji zakopanej po kapitulacji Warszawy, którą następnie konserwowano i gromadzono w zorganizowanych 4 magazynach broni. Od 1940 r. żołnierzy batalionu szkolono w zakresie prac saperskich, minerskich i dywersyjnych.

Z Praskiego Batalionu Saperów wyłoniono Oddział Dyspozycyjny będący w bezpośredniej gestii dowódcy Kedywu Okręgu Warszawskiego AK. Dowodził nim kpt. sap. Józef Pszenny będący równocześnie dowódcą batalionu „Chwacki”. Zostały utworzone kilkuosobowe patrole minerskie do szybkiego wykonywania zadań dywersyjno-bojowych. 7 takich patroli, w tym 2 kobiece, wzięły udział w październiku 1942 r. w akcji „Wieniec”.

19 kwietnia 1943 r. oddział saperów praskich w sile 25 żołnierzy brał udział w akcji pomocy walczącemu gettu przy próbie wysadzenia murów getta podczas powstania w getcie warszawskim.

Formacja saperska Okręgu składała się z dwóch batalionów scalonych do wspólnego działania: batalionu praskiego i batalionu warszawskiego. Kilka obwodów Warszawskiego Okręgu posiadało własne nieliczne plutony saperskie. W lipcu 1944 r. w dyspozycji d-ctwa Okręgu Warszawskiego było ok. 600 saperów; w batalionie praskim ok. 300, w batalionie warszawskim też ok. 300.

W styczniu 1944 r. kpt. "Chwacki" został szefem saperów Okręgu Warszawskiego, a dowództwo batalionu przekazał porucznikowi Lucjanowi Zaruskiemu ps. "Władysław". W tym czasie batalion liczył 10 plutonów wchodzących w skład 3 kompanii.

Struktura batalionu i kadra dowódcza

W momencie wybuchu powstania Ordre de bataille 2 Batalionu Praskiego „Chwacki” był następujący:
  • dowódca batalionu por. Lucjan Zaruski "Władysław"
  • 1 kompania "19-s-6", dowódca ppor. NN "Łazik"
    - pluton 60, dowódca sierż. Henryk Woźniak "Jaksa"
    - pluton 61, dowódca plut. pchor. Włodzimierz Malinowski "Tygrys"
    - pluton 62, dowódca ppor. rez. Czesław Młynarski "Oliwa"
  • 2 kompania "20-s-6", dowódca ppor. Mieczysław Zborowicz "Gajowy"
    - pluton 56, dowódca ppor. rez. Franciszek Potyka "Froncek"
    - pluton 57, dowódca plut. pchor. Eustachiusz Malinowski "Rekin"
    - pluton 58, dowódca ppor. Jan Górski "Grot"
    - pluton 59, dowódca sierż. Zygmunt Orłowski "Orzeł"
  • 3 kompania "21-s-6", dowódca ppor. Czesław Ochocki "Czesław"

Walki batalionu w Powstaniu Warszawskim

W Powstaniu Warszawskim saperzy nie wystąpili jako samodzielne jednostki. Grupy saperskie były skierowane w rejon Powązek, do III Obwodu Wola, w rejon Poczty Dworcowej („Chrobry II” i do innych odcinków m.in. do batalionu „Igor” (Wola, Stare Miasto, Śródmieście).

1 Zgrupowanie (kompania) Saperów Praskich "Chwackiego" w dniu wybuchu powstania warszawskiego sformowało się na Grochowie. Oddział otrzymał zadanie wysadzenia wiaduktu kolejowego przy ulicy Targowej. W celu wykonania zadania przebił się przez Saską Kępę do Parku Skaryszewskiego, gdzie natrafił na oddział dywizji spadochronowej SS "Hermann Göring". Doszło do zaciętej walki na skarpie Jeziora Kamionkowskiego, do której włączyły się inne jednostki niemieckie. W związku z przewagą nieprzyjaciela i poniesionymi stratami saperzy wycofali się na Saską Kępę.

Miały być również opanowane wiadukty kolejowe na ul. Zamojskiego, Radzymińskiej, 11 Listopada, Modlińskiej, na kanale Żerańskim oraz przyczółki mostów Poniatowskiego i Kierbedzia. Mimo stosunkowo dobrego uzbrojenia ataki nie powiodły się na skutek silnej obsady załóg niemieckich i przeniesieniu godziny Powstania z godzin nocnych na dzienne.

Po upadku Powstania na Pradze w pierwszych dniach sierpnia, celem uniknięcia aresztowań i wywiezienia żołnierzy do Niemiec, dowódca batalionu z częścią żołnierzy przeszedł na Pelcowiznę, a następnie do Choszczówki. Rozproszenie oddziału nastąpiło około 20 września w wyniku dużego napływu oddziałów niemieckich i ewakuacji całej ludności na drugą stronę Wisły.

Grupy saperskie w lewobrzeżnej Warszawie pracowały w bardzo trudnych warunkach, na linii walki. Niemcy wysoko oceniali wartości obronne barykad i umocnień wykonanych przez powstańczych saperów. Między innymi zbudowali oni barykadę i przekop w Alejach Jerozolimskich łączący Śródmieście Południowe z Północnym.

Batalion Saperów Praskich „Chwacki” poniósł wysokie straty sięgające 20%. Po kapitulacji większość żołnierzy znalazła się w obozach jenieckich. Niewielka grupa wyszła z Warszawy z ludnością cywilną.

D-ca batalionu kpt. Józef Pszenny „Chwacki”, odznaczony VM, wyszedł z Warszawy z oddziałami Śródmieścia. Był jeńcem oflagu XI B Fallingbostel. Po zakończeniu II wojny światowej wyjechał do USA.

Zdjęcia

Chwacki
Żołnierze batalionu pochowani są w kwaterze C22 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Uzupełnienia

Stefan Korboński („Polacy, Żydzi i Holokaust”):
„Poczynając od stycznie 1943 roku, oficerowie Armii Krajowej i przedstawiciele Żydowskiej Organizacji Bojowej spotykali się w celu opracowania wspólnej akcji po obu stronach muru getta i wybuchu powstania. Trzy jednostki polskie, dowodzone przez kapitana Józefa Pszennego (‘Chwacki’) miały przebić się przez mury getta, atakując Niemców po aryjskiej stronie i wysadzając w powietrze mury getta. Ponieważ od samego początku było wiadomo, że powstanie skończy się nieuchronną klęską, akcja ta została zaplanowana po to, aby otworzyć drogę odwrotu żołnierzom żydowskim. W tym czasie AK dostarczyła Żydowskiej Organizacji Bojowej jeden lekki karabinek maszynowy, dwa karabiny półautomatyczne, 50 sztuk broni ręcznej (wszystkie z magazynkami i amunicją), 10 karabinów, 600 sztuk granatów ręcznych z detonatorami, 30 kg środków wybuchowych (plastyku ze zrzutów powietrznych), 120 kg środków wybuchowych własnej produkcji, 400 detonatorów do bomb i granatów, 30 kg potasu do produkcji >>koktajlu Mołotowa<< oraz wielkie ilości saletry potasowej do produkcji prochu strzelniczego. ŻOB została również poinstruowana, jak się robi bomby, granaty ręczne i butelki zapalające; jak buduje się fortyfikacje i skąd wziąć cement i elementy konstrukcyjne.”
Żródło - na końcu

Głaz z tablicą pamięci żołnierzy Batalionu Saperów Praskich ustawiono w północno-wschodniej części Parku Skaryszewskiego. Głaz wykonano środkami społecznymi środowiska kombatantów Armii Krajowej VI Obwodu AK Praga. Głaz został odsłonięty 31 lipca 1990 r. przez byłych żołnierzy Batalionu Saperów Praskich "Chwackiego". Byli to: Lucjan Zaruski ps. Władysław, Zbigniewa Kubak ps. Brzoza i Maria Woźniak-Leska ps. Maryla. Poświęcenia obiektu dokonał proboszcz parafii p.w. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy na Saskiej Kępie, prałat Tadeusz Kot.

Chwacki

Treść inskrypcji:

W TYM REJONIE W PIERWSZEJ GODZINIE POWSTANIA WARSZAWSKIEGO 1944 ŻOŁNIERZE ARMII KRAJOWEJ I ZGRUPOWANIA BATALIONU SAPERÓW PRASKICH „CHWACKIEGO" STOCZYLI WALKĘ Z ODDZIAŁAMI NIEMIECKIMI


Nowa Warszawianka
słowa "Krzywda" imię i nazwisko nieznane, muzyka Karol Kurpiński 1831 -
Słowa napisał żołnierz powstania o pseudonimie „Krzywda” z plutonu 683. Jego wiersz został wyróżniony w konkursie poetyckim zorganizowanym w sierpniu 1944 r. przez żołnierzy III Rejonu VI Obwodu AK Praga. Powstaniec „Krzywda” połączył swój wiersz ze znaną powszechnie melodią „Warszawianki” z 1831 r. Karola Kurpińskiego, pieśni powstania listopadowego. I powstała, śpiewana przez powstańców, pełna mocy i młodzieńczego żaru pieśń „Nowa Warszawianka”.

Kliknąć dla wyświetlenia mapy
Trasa na urządzeniu mobilnym pokazuje drogę od aktualnego położenia do miejsca pamięci - ...............

Zezwolenie na umieszczenie tabliczki

•  Czy wiesz, że ...