Batalion Harcerski Armii Krajowej "Parasol"

Parasol


English version

Home Army Scouting Battalion “Parasol”


This unit was formed in late July and early August 1943 from the 3rd Company of “Zośka” Battalion as a special operations detachment to carry out death sentences imposed on prominent Nazi criminals by the Polish Underground State. Initially, the detachment was codenamed “Agat”.

After 2 January 1944, the unit’s codename was changed to “Pegaz”. In the course of another reorganization that resulted from the arrest of one of the battalion’s female couriers in May 1944, the battalion adopted the name “Parasol”. It was commanded by Adam Borys, newly promoted to the rank of major. The battalion’s new name corresponded to its future purpose of becoming the core of the Parachute Brigade. The unit carried out a number of assaults against high-ranking Gestapo officers.

During the Warsaw Rising, the battalion was incorporated into “Radosław” Group. At the beginning of the Rising it had 280 people, 172 from the original underground roster and 50 volunteers. On 3 August 1944, the battalion grew in strength to 541 people to reach 574 on 8 August.

In the first days of the Rising, the battalion fought in Wola and then in the Old Town, where it suffered huge losses. Following evacuation from the Old Town, the surviving soldiers from the battalion were incorporated into the “Zośka” Battalion.

The battalion losses were 280 killed in action during the Rising.

Historia batalionu

Późną wiosną 1943 r. cichociemny kpt. Adam Borys „Pług” otrzymał rozkaz zorganizowania oddziału dywersyjnego. Zwrócił się do kierownictwa Szarych Szeregów z prośbą o przekazanie mu do dyspozycji 75 harcerzy. Na przełomie lipca i sierpnia (przyjmuje się datę 1 sierpnia) 1943 roku jednostkę utworzono z 3 kompanii batalionu Zośka, jako oddział do zadań specjalnych czyli przede wszystkim wykonywanie wyroków śmierci wydanych przez Polskie Państwo Podziemne na głównych zbrodniarzy hitlerowskich. Pierwotnie oddział nosił kryptonim „Agat” (od Anty-Gestapo), a po 2 stycznia 1944, kiedy to został aresztowany Tadeusz Kostrzewski „Niemira” (uczestnik prawie wszystkich akcji „Agatu”), zmieniono kryptonim oddziału na „Pegaz”, co było skrótem słów „przeciw Gestapo”. W wyniku kolejnej reorganizacji i aresztowania łączniczki w maju 1944 przyjęto nazwę „Parasol” (dowódcą pozostał awansowany do stopnia majora Adam Borys). Nazwa batalionu wiąże się z przeznaczeniem oddziału, który miał stanowić kadrę Brygady Spadochronowej

Akcje batalionu przed Powstaniem Warszawskim

Pierwszą akcją Agatu był zamach na zastępcę komendanta Pawiaka F. Bürckla (7 IX 1943). Zamach przeprowadzony na ul. Marszałkowskiej zakończył się śmiercią Bürckla, akcją dowodził J. Zborowski. Podobnie skuteczne zamachy przeprowadzono m.in. na: SS-Hauptsturmführera A. Kretschmana (29 IX 1943), SS-Sturmführera G. Kleina (1 X 1943), SS-Hauptsturmführera J. Lechnera, kierownika do walki z sabotażem i dywersją warszawskiego gestapo (2 X 1943), wysokiego funkcjonariusza gestapo E. Brauna (13 XII 1943).

Działając pod kryptonimem Pegaz oddział dokonał m.in. zamachów: na SS-Brigadeführera F. Kutscherę - szefa SS i policji dystryktu warszawskiego (1 II 1944), pułkownika E. Gressera - szefa żandarmerii w Warszawie (21 IV 1944), nieudanej próby likwidacji zastępcy komendanta warszawskiego gestapo W. Stamma (6 V 1944) i nieudanego zamachu w Krakowie na W. Koppego, dowódcę SS i policji Generalnego Gubernatorstwa.

Struktura batalionu i kadra dowódcza

Dowódca – kpt./mjr. „Pług” Adam Borys, od 6.08 por. „Jeremi” Jerzy Zborowski Stan przed rozpoczęciem Powstania:
  • 1 kompania – dowódca kpr. pchor. „Rafał” Stanisław Leopold
  • 2 kompania – dowódca kpr. pchor. „Mirski” Jerzy Zapadko
  • 3 kompania – dowódca plut. pchor. „Luty” Wacław Dunin-Karwicki
  • służby: wywiadowcza, sanitarna, motoryzacyjna, szkoleniowa, bezpieczeństwa i intendentura.
Szczegóły

Walki batalionu w Powstaniu Warszawskim

Podczas powstania warszawskiego batalion „Parasol” wszedł, obok batalionu „Zośka”, w skład zgrupowania Kedywu KG AK – „Radosław”.

W skład batalionu wchodziły trzy kompanie, służba motorowa, wywiad i intendentura. Oddział wchodził w skład zgrupowania Radosław.

W chwili koncentracji batalion liczył 280 ludzi, z czego 172 ze składu konspiracyjnego i 50 ochotników, którzy napłynęli do oddziału w pierwszych godzinach powstania. 3 sierpnia 1944 stan batalionu powiększył się do 541 osób, by 8 sierpnia osiągnąć stan 574 żołnierzy, z czego 369 z konspiracyjnego składu. Łącznie z tego składu nie dołączyło 80 ludzi, którzy brali udział w walkach w ramach innych oddziałów AK.

W pierwszych dniach powstania walczył na Woli tocząc bardzo ciężkie walki, następnie na Starym Mieście, gdzie poniósł ogromne straty. Jego resztki walczyły w ramach zgrupowania Radosław na Czerniakowie i Mokotowie. Około 30 żołnierzy Parasola przeszło kanałami z Mokotowa do Śródmieścia.

Straty batalionu w Powstaniu - ok. dwustu osiemdziesięciu poległych. Za walki w powstaniu warszawskim Naczelny Wódz odznaczył batalion Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (OWVM klasy V).

Tradycje batalionu „Parasol” kontynuuje Jednostka Wojskowa Komandosów z Lublińca.

Zdjęcia

Parasol
Żołnierze batalionu „Parasol” podczas Powstania Warszawskiego

Parasol
Żołnierze z batalionu „Parasol” po wyjściu z kanału na ul. Wareckiej (Śródmieście-Północ). Pośrodku stoi Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama”. Po prawej Krzysztof Palester „Krzych”.

Parasol
Sztandar powstał w 1989 r. dzięki fundacji T. Z. Knoblów. Zaprojektował go Józef Jerzy Hoffman. Sztandar poświęcony został 30 lipca 1990 r. w kościele M.B. Częstochowskiej na ul. Zagórnej 5 w Warszawie przez ks. ks. biskupa Zbigniewa Józefa Kraszewskiego.

Parasol
Kwatera batalionu na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach - A24

Uzupełnienia

„Parasol” w Powstaniu Warszawskim


Pałacyk Michla
słowa: Józef Szczepański „Ziutek”
na melodię „Nie damy popradowej fali”– J. Stiastny (Stiasny)
Piosenka to wojenny hymn harcerskiego batalionu „Parasol”. Ułożył go 4 sierpnia 1944 Józef Szczepański podczas kolacji załogi Pałacyku Michla i żołnierzy innych kompanii.



Piosenka szturmowa "Parasola" "Chłopcy silni jak stal"
Józef Szczepański pisał słowa na Starówce, w okresie pobytu w Pałacu Krasińskich, po zluzowaniu jego grupy broniącej ruin Getta. Tam też po raz pierwszy „Ziutek” wykonał piosenkę szturmową „Parasola” (taki miała pierwotny tytuł) przed towarzyszami broni. Gdy po upadku Starówki i ewakuacji kanałami skrwawiony batalion wchodził do Śródmieścia, śpiewano właśnie tę piosenkę. Po wojnie opublikowano ją w Śpiewniku zastępowego.



Dorota
muzyka i słowa Jerzy Dargiel "hm Henryk"

"Dorota" to kryptonim jednej z klas Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty Szarych Szeregów - "Agricola". Autor piosenki - Jerzy Dargiel [1917-1973] w czasie okupacji był nauczycielem języka polskiego i śpiewu, ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty "Agricola" w stopniu plutonowego podchorążego, następnie otrzymując nominację na podporucznika. W Powstaniu Warszawskim pod pseudonimem "hm Henryk" walczył w batalionie "Parasol".



"Pałacyk Michla"

Kliknąć dla wyświetlenia mapy
Trasa na urządzeniu mobilnym pokazuje drogę od aktualnego położenia do miejsca pamięci - ...............

Zezwolenie na umieszczenie tabliczki

•  Czy wiesz, że ...