Batalion Harcerski Armii Krajowej "Wigry"

Wigry


English version

Home Army Scouting Battalion “Wigry“


“Wigry” was an underground organization established on 30 October 1939. It was to produce one battalion in the event of an open armed conflict. In July 1944 it had around 500 soldiers and was commanded by Captain Eugeniusz Konopacki codename “Trzaska”.

At the start of the Rising, the battalion consisted of three companies. Its concentration point was set in the Old Town.

The battalion operated as a reserve force for the commander of the Warsaw Region of the Home Army. In the first wave, around 200 soldiers from “Wigry” along with other reserve units moved to Wola with the intention to break through to the Kampinos Forrest. After the plan to leave Wola was abandoned, they took part in heavy fighting suffering great losses. Then they withdrew to the Old Town where they joined the rest of the battalion. The unit was restructured and incorporated into “Róg” Group as a reserve battalion. Soldiers from “Wigry” defended St. John’s Cathedral and Mostowski Palace, took part in an attack on Gdański Railway Station and defended the Old Town from the side of River Vistula escarpment. On the night of August 30/31, various units from the battalion took part in the attempted break through from the Old Town to the City Centre. On September 1 and September 2, they covered the evacuation of the Old Town through the sewers.

Some soldiers from “Wigry” managed to move to the City Centre through the sewers on September 2-3, where they recreated a fighting unit under the command of wounded Captain “Trzaska”. They fought for the Postal Railway Station, defended the barricade on Świętokrzyska – Czackiego Streets, the section of Mazowiecka – Świętokrzyska Streets –Napoleon Square and the section of Królewska – Marszałkowska Streets. Some soldiers of the battalion fought in Żoliborz and then in the Kampinos Forrest, where they joined the “Kampinos” Group and took part in the battle of Jaktorów on 29 September.

In the course of the Rising, 160 soldiers from the battalion were killed, around 180 missing and around 120 wounded.

Historia batalionu

Pod koniec lat 30-tych w szeregach ZHP nastąpił konflikt, w wyniku którego część instruktorów Chorągwi Warszawskiej, nie zgadzająca się z promowanym przez władze ZHP sposobem wychowania młodzieży, utworzyła niezależną organizację „Wigry”. Przywódcą „Wigierczyków” był hm. Władysław Ludwig, za którym w akcie protestu z Chorągwi Warszawskiej odeszło ok. 100 instruktorów. W przeddzień wybuchu wojny harcerstwo warszawskie zostało pozbawione kadry.

Konspiracyjna organizacja „Wigry” powstała 30 października 1939 r. z inicjatywy harcmistrzów: Władysława Ludwiga "Kamila", Witolda Sosnowskiego "Witolda", Czesława Tomasika "Czesława", Eugeniusza Konopackiego "Trzaski", Romana Kaczorowskiego "Prokopa". Według ich koncepcji "Wigry" miały być wojskową organizacją kadrową, a na wypadek otwartych działań zbrojnych wystawić batalion wojska. Do wiosny 1940 r. udało się pozyskać do organizacji ok. 100 harcmistrzów, podharcmistrzów i działaczy harcerskich. Przez cały okres konspiracji organizacja działała równolegle do innych organizacji harcerskich: „Szarych Szeregów”, „Hufców Polskich” i organizacji harcerek „Bądź Gotów”.

"Wigierczycy" utworzyli konspiracyjną Szkołę Podchorążych „Agricola”. Wyszkolenie opierało się programie przedwojennych Szkół Podchorążych Rezerwy Piechoty. W kursach "Agricoli" brało udział 289 podchorążych, w klasach ok. 5-10-osobowych, po siedmiu miesiącach kurs zaliczyło 217. Prowadzono również nabór żołnierzy, aby osiągnąć stan osobowy odpowiadający liczebnością batalionowi. W 1943 r. "Wigry" osiągnęły stan 250 żołnierzy, będących w większości instruktorami harcerskimi i wojskowymi. 1 listopada „Wigry” połączyły się z „Szarymi Szeregami”, które były znacznie liczniejsze, lecz miały niedostatki kadrowe. Siłą "Wigier" była duża ilość kadry z wyszkoleniem wojskowym, słabością, w porównaniu z „Szarymi Szeregami”, mała liczebność organizacji.

W lipcu 1944 r. stan batalionu rozrósł się do 500 żołnierzy. Dowództwo objął kpt. Eugeniusz Konopacki "Trzaska". Był to batalion kadrowy, w jego skład wchodziło 3 kapitanów, 13 poruczników i 22 podporuczników. Harcerski charakter podkreślał fakt, że w jego składzie osobowym było ponad 40 harcmistrzów, instruktorów ZHP z okresu międzywojennego. Żołnierze batalionu byli przeszkoleni na wielu kursach specjalistycznych.

Struktura batalionu i kadra dowódcza

W momencie wybuchu Powstania Ordre de Bataille batalionu „Wigry” był następujący:
  • dowódca batalionu por. rez. art. Eugeniusz Konopacki „Trzaska”,
  • 1. kompania "Witold", dowódca ppor. rez. Władysław Ludwig „Kamil”,
    • pluton 1911, dowódca ppor. Stanisław Rekłajtis „Rekin”
    • pluton 1913, dowódca ppor. Antoni Grzelecki „Czaki”,
  • 2. kompania "Czesław" dowódca ppor. rez. Roman Kaczorowski „Prokop”,
    • pluton 1912, dowódca ppor. Kazimierz Hempel „Cambel”,
    • pluton 1914,dowódca por. sł. st. piech. Paweł Augustyn Leński „Lech II”,
  • 3. kompania "Edward", dowódca kpt. piech. Edward Solon „Ateński”,
    • pluton 1915, dowódca por. rez. art. Bohdan Machan „Akaga",
    • pluton 1916, dowódca ppor. NN „Mar” (nie stawił się),
  • pluton sanit.-łącz., dowódca Maria Sielużycka-Czermińska „Isia Dąbrowska”.

Walki batalionu w Powstaniu Warszawskim

W momencie wybuchu Powstania batalion „Wigry” był skoncentrowany na Starym Mieście jako odwód komendanta Okręgu Warszawskiego AK. Na koncentrację w gmachu Ministerstwa Sprawiedliwości przy ul. Podwale 23 (tylne wejście; oficjalny adres Ministerstwa to Długa 7) dotarło ok. 300 „Wigierczyków”.

Około 200 żołnierzy I rzutu „Wigier” wraz z innymi oddziałami odwodowymi zgrupowania „Paweł” ppłk Franciszka Rataja, przeszło na Wolę z zamiarem przebicia się do Kampinosu dla uzupełnienia uzbrojenia. Po odwołanym wyjściu z Woli „Wigry” brali tam udział w ciężkich walkach ponosząc duże straty (15 poległych, 25 rannych, 20 zaginionych).

6 sierpnia żołnierze „Wigier” wycofali się na Stare Miasto, gdzie połączyli się z grupą II rzutu (rzutem tym, tzw. „Wigry II”, dowodził por. „Lech II” do chwili powrotu I rzutu z Woli). Po przeformowaniu weszli w skład Zgrupowania „Róg”, zachowując charakter batalionu odwodowego. Działania baonu miały w związku z tym charakter zdecentralizowany i były prowadzone w ramach innych oddziałów i odcinków. „Wigierczycy” walczyli w obronie katedry św. Jana, Pałacu Mostowskich, brali udział w ataku na Dworzec Gdański, bronili Starego Miasta od strony skarpy wiślanej. W nocy z 30/31 sierpnia1944 r. oddziały batalionu brały udział w próbie przebicia się ze Starówki do Śródmieścia. 1 i 2 września „Wigierczycy” osłaniali ewakuację Starego Miasta kanałami. Na Starym Mieście poległo 2 oficerów i około 150 żołnierzy z "Wigier", kilkudziesięciu rannych zostało zamordowanych w szpitalach Starego Miasta przez Niemców.

Część „Wigierczyków” 2-3 września 1944 r. zdołała przejść kanałami do Śródmieścia, gdzie pod dowództwem rannego kpt. "Trzaski" odtworzyli oddział bojowy. Uczestniczą w walkach o Dworzec Pocztowy, w obronie barykady na ul. Świętokrzyskiej-Czackiego, odcinka Mazowiecka-Świętokrzyska-pl. Napoleona, i odcinka Królewska-Marszałkowska. Po kapitulacji Warszawskiego Korpusu Armii Krajowej 133 „Wigierczyków” z dowódcą, jako 9. kompania 36. pp Legii Akademickiej, opuściło Warszawę udając się do niewoli.

Władysław Ludwig „Kamil” brał udział w walkach na Starym Mieście. W celu zorganizowania broni i amunicji dla batalionu przedostał się kanałami na Żoliborz, skąd nie mógł już powrócić na Stare Miasto. Wraz z 6 podkomendnymi przedarł się do Puszczy Kampinoskiej, tam przyłączył się do oddziałów leśnych (pułk Palmiry-Młociny) i dowodził jednym z nich. Poległ 29 września 1944 w bitwie pod Jaktorowem, osłaniając tyły swojego pułku wycofującego się w Góry Świętokrzyskie. Został odznaczony Krzyżem Walecznych.

W czasie walk powstańczych batalion „Wigry” stracił 160 poległych, ok. 180 zaginionych i ok. 120 rannych.

Zdjęcia

Wigry
mjr. Eugeniusz Konopacki "Trzaska", dowódca batalionu "Wigry", ze swoimi żołnierzami przygotowuje się do wyjścia z miasta do niewoli, 4 października, Pl. Dąbrowskiego róg Jasnej.

Wigry
Sztandar powstał w 1989 r. dzięki fundacji T. Z. Knoblów. Sztandar poświęcony został 30 lipca 1989 r. w Bazylice Archikatedralnej św. Jana w Warszawie przez ks. biskupa Zbigniewa Józefa Kraszewskiego.

Wigry
Żołnierze batalionu pochowani są w kwaterze A20 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Uzupełnienia

Wigry
Kamień pamiątkowy na Skwerze Batalionu Harcerskiego AK „Wigry”

Kliknąć dla wyświetlenia mapy
Trasa na urządzeniu mobilnym pokazuje drogę od aktualnego położenia do miejsca pamięci - ...............

Zezwolenie na umieszczenie tabliczki

•  Czy wiesz, że ...