Franciszek Julian Znamirowski

Znamirowski

Franciszek Julian Znamirowski przybrane nazwiska: Jan Babecki, Julian Babecki, Jan Bobowski, J. Zborowicz, ps. „Malarz”, „Narciarz”, „Profesor”, „Profesor Witold”, „Witold” (ur. 15 stycznia 1894 w Starym Sączu w rodzinie Wojciecha i Józefy z domu Janik., zm. 19 września 1972 w Toronto) – podpułkownik piechoty Polskich Sił Zbrojnych.

Okres przed wojną

Okres przed wojną W rodzinnym mieście ukończył gimnazjum i uczył się malarstwa artystycznego. Przy Towarzystwie „Sokół” brał czynny udział w harcerstwie i ruchu sportowo-gimnastycznym, grał w drużynie piłki nożnej „Poprad-Czarni”. Służył ochotniczo od sierpnia 1914 w Legionach Polskich w szeregach 2 pułku piechoty. W październiku tegoż roku został ranny w Bitwie pod Mołotkowem, a leczył się w szpitalu w Budapeszcie i Wiedniu, gdzie kontynuował również studia malarskie. Przydzielony w sierpniu 1915 do II batalionu uzupełnień, a w marcu 1916 powrócił do 2 pp. W czerwcu był ponownie ranny pod Gruziatynem. Wraz z całą II Brygadą w lutym 1918 przeszedł front pod Rarańczą i w stopniu sierżanta służył następnie w II Korpusie Polskim na Wschodzie do Bitwy pod Kaniowem. Dostał się wówczas do niewoli niemieckiej po rozwiązaniu II Korpusu, ale wkrótce zbiegł i następnie działał w Polskiej Organizacji Wojskowej na Ukrainie. Komendant punktu obserwacyjnego w Mohylowie Podolskim od sierpnia 1918, działając na rzecz organizacji werbunkowo-agitacyjnej WP na Ukrainie.
W sierpniu 1919 powrócił do kraju i służył w WP w 45 pułku piechoty Strzelców Kaniowskich na stanowisku dowódcy kompanii w czasie wojny polsko-radzieckiej. Ranny w lipcu 1920, a po wyleczeniu służył od 1921 w 72 pułku piechoty, później w 16 pułku piechoty. Wówczas to zorganizował w Starym Sączu nad Poprademośrodek dla letnich obozów szkolnych hufców PW, a teatr amatorski w Tarnowie i zainicjował wybudowanie Domu Żołnierza. Od 1930 pełnił służbę w Batalionie Sztabowym Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie[1]. Oficer sztabu DOK I Warszawa od 1932, a od 1936 szef Wydziału Oświaty, Wychowania i Propagandy KG Junackich Hufców Pracy. Był współinicjatorem widowisk historycznych: Kościuszko pod Racławicami (w Płocku) i Obrona Częstochowy (w Warszawie), imprez Święta Gór (w Zakopanem, Sanoku, Nowym Sączu, Wiśle) oraz wycieczek włościańskich po Polsce. Redaktor pisma „Służba Pracy” od 1936[2].

Okres wojny

Podczas Kampanii wrześniowej 1939 został przydzielony do 36 pułku piechoty Legii Akademickiej, od 4 września dowódca I batalionu 1 pułku piechoty Obrony Pragi podczas obrony Warszawy. Podczas okupacji używał początkowo dokumentów na nazwisko Jan Bobowski, inwalida wojenny i był krótko kierownikiem szkoły powszechnej przy ul. Czerniakowskiej. Później mieszkał przy ul. Jakubowskiej i Bonifraterskiej pod nazwiskiem Jan Babecki, zaś pod nazwiskiem J. Zborowicz przy ul. Okrąg. Wykorzystując kontakty z żołnierzami swojego batalionu[3] założył 23 listopada 1939 organizację konspiracyjną Związek Czynu Zbrojnego, występującą początkowo pod nazwą „Grupa A”, która po połączeniu z innymi grupami przyjęła 27 lutego 1940 nazwę ZCZ i został jej komendantem głównym. ZCZ zamierzał stać się krajową ekspozyturą Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, podległą bezpośrednio Naczelnemu Wodzowi gen. Władysławowi Sikorskiemu, dlatego nastąpiło nawiązanie kontaktu przez Znamirowskiego z córką Sikorskiego Zofią Leśniowską w styczniu 1940, a następnie bliski kontakt z komendantem głównym Organizacji Wojskowej Witoldem Orzechowskim, który w marcu złożył przysięgę ZCZ.
2 czerwca 1943 został aresztowany pod nazwiskiem Julian Babecki w lokalu konspiracyjnym, sklepie papierniczym Karola Borsuka przy ul. Wspólnej 6 i osadzony na Pawiaku. 24 sierpnia wywieziony do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, 6 listopada 1943 do Mauthausen, zaś 8 listopada do Gusen. W Gusen był zatrudniony w malarni zakładów zbrojeniowych, gdzie produkowane były części do myśliwców Messerschmidt. Szczęście mu jednak sprzyjało, bowiem w tych potwornych warunkach, cywilni majstrowie, a dzięki nim esesmani, zauważyli jego wyjątkowy talent plastyczny i skwapliwie wykorzystywali te jego artystyczne umiejętności. Wykonywał obrazy, zabawki, karty pamiątkowe, którymi handlowano bądź wysyłano, jako upominki.
5 maja 1945 po uwolnieniu z obozu przez oddziały amerykańskie był współorganizatorem i pierwszym przewodniczącym Ośrodka Polskiego w Linzu.

Okres po wojnie

Jako delegat Ośrodka Polskiego w Linzu 16 maja przybył samolotem do Londynu, by zabiegać o pomoc dla byłych więźniów obozów koncentracyjnych, i 4 czerwca 1945 wygłosił przemówienie w tej sprawie w BBC. W maju przeniesiony początkowo do dyspozycji Oddziału VI Specjalnego Sztabu Naczelnego Wodza, gdzie miał zostać kierownikiem Bazy Łączności „Kura” pod nowym pseudonimem „Malarz”, ale nie doszło ono jednak do skutku. Przydzielony został w październiku 1945 do Centrum Wyszkolenia Piechoty, a następnie służył w 4 Dywizji Piechoty aż do demobilizacji w 1948. W Londynie w 1945 spotkał swojego ostatniego dowódcę oraz przyjaciela z Legionów, Antoniego Chruściela ps. „Monter”, „Drapacz”, który zaproponował Znamirowskiemu wykonanie zadania z rozkazu generała Stanisława Tatara.
W 1946 przebywał jako emisariusz w Bawarii oraz w Austrii Górnej, w okupowanych Niemczech miał dokonać inspekcji jednostek NSZ-u oraz przekonać ich dowódców do lojalności względem Rządu Londyńskiego. Ponadto do Austrii transportował pieniądze z Londynu, które przekazał emisariuszom w obozie polskich dipisów w Katzenau w celu ich przewiezienia do kraju, i to zadanie wykonał.
Po przejściu do cywila w 1948 r. osiadł w Birmingham i tam w budownictwie rozpoczął pracę zarobkową, jako malarz i dekorator. Nie zaprzestał jednak swej twórczości artystycznej, prowadząc jednocześnie działalność kulturalną wśród zamieszkujących na obczyźnie starosądeczan. Od maja 1948 przewodniczący Oddziału Koła AK w Szkocji. Organizator zrzeszenia polskich chórów w środkowej Anglii, honorowy prezes chóru „Echo”.
W 1962 r. przeniósł się do Kanady, gdzie mieszkał kolejno w Rexdale, później w Toronto. Kierownik programowy Komitetu Głównego Kongresu Polonii Kanadyjskiej.
Zmarł w Toronto 19 września 1972 i pochowany został na miejscowym cmentarzu.

Ordery i odznaczenia

  • Krzyż Niepodległości – 1931,
  • Krzyż Walecznych – czterokrotnie (trzykrotnie w 1922),
  • Złoty Krzyż Zasługi,
  • Srebrny Krzyż Zasługi,
  • Medal Wojska – dwukrotnie 1946,
  • Krzyż Armii Krajowej – 1968.

Wystawa prac Franciszka Znamirowskiego

W Centrum Edukacyjnym Instytutu Pamięci Narodowej „Przystanek Historia” w Warszawie, od 16 września do 14 października 2013 r. była otwarta wystawa „Przetrwanie przez sztukę. Praca przymusowa dla Messerschmitt-Werke Regensburg w obozie koncentracyjnym Gusen” poświęcona twórczości obozowej Franciszka Znamirowskiego.
Eksponowane na wystawie akwarele obozowe pochodziły ze zbiorów Staatliche Bibliothek Regensburg - (Biblioteka Państwowa w Ratyzbonie) - 10 akwarel, Muzeum Regionalnego w Starym Sączu (22 prace) oraz Muzeum Niepodległości w Warszawie i przedstawiały codzienność KL Gusen (podobozu KL Mauthausen), gdzie produkowano części do niemieckich myśliwców Messerschmitt (m.in. kadłuby i skrzydła Me-109, Me-262). Oprócz prac plastycznych prezentowane były również osobiste rzeczy ppłka Znamirowskiego.
Prace do starosądeckiego muzeum przekazał w latach siedemdziesiątych XX wieku syn autora Witold Znamirowski.
Po zakończeniu wystawy ekspozycję można oglądać w Międzynarodowym Ośrodka Dialogu Młodzieży w Gusen, w Stanach Zjednoczonych i w Starym Sączu.

Zdjęcia i film

Poniżej zamieszczono trzy obrazy Franciszka Znamirowskiego.
Znamirowski

Znamirowski

Znamirowski

Znamirowski
Nagrobek Franciszka Znamirowskiego


Piśmiennictwo

  1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Franciszek_Julian_Znamirowski
  2. http://www.zgrodukingi.sacz.pl/index.html?id=80299&site_id=80102
  3. http://www.stary.sacz.pl/pl/3396/119539/Wystawa_plastycznych_prac_obozowych_pplka_Znamirowskiego_w_IPN.html