Ryszard Białous

 Białous

Ryszard Mieczysław Białous, ps. „Jerzy”, „Zygmunt”, „Taran”, (ur. 4 kwietnia 1914 w Warszawie, zm. 24 marca 1992 w Neuquén, w Argentynie) – instruktor harcerski Szarych Szeregów, harcmistrz, oficer Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, dowódca harcerskiego batalionu „Zośka”.
Był synem Stanisława, pracownika kolei i Marcjanny z d. Dobrskiej. Mieszkał z rodzicami przy ul. Dzielnej 58 m. 6.

Okres przed wojną

Rozpoczął naukę w prywatnej szkole Marii Grzegorzewskiej przy ul. Chłodnej[1]. Od 1924 uczył się w Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie. Od 10 roku życia działał w Związku Harcerstwa Polskiego – był drużynowym 6. Warszawskiej Drużyny Harcerzy, później hufcowym Hufca Powiśle[2]. W 1932 zdał maturę i rozpoczął studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1932 otrzymał stopień podharcmistrza. W 1933 przeniósł się na Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej.
Ukończył kurs Szkoły Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie z drugą lokatą (wrzesień 1937 – wrzesień 1938). Podczas zajmowania przez Polskę Zaolzia w 1938 pełnił funkcję zastępcy plutonu I batalionu „Zaolzie”. Do wybuchu wojny zaliczył osiem semestrów na Politechnice i uzyskał absolutorium. Był współtwórcą zrzeszenia Wigierczyków (za co został zawieszony w prawach instruktora w ZHP). W marcu 1935 znalazł się w grupie 95 harcmistrzów i podharcmistrzów Chorągwi Warszawskiej, którzy na znak protestu przeciwko postawie władz naczelnych ZHP złożyli stopnie i wystąpili z organizacji.
Gdy została ogłoszona „pierwsza mobilizacja” w marcu 1939 został adiutantem 8 batalionu saperów.

Okres wojny

W kampanii wrześniowej walczył w obronie Warszawy. Był dowódcą plutonu (jako sierżant podchorąży) w 8 baonie saperów. Został ciężko ranny w obie nogi i przez cztery miesiące leczył się w szpitalu wojskowym.
Od listopada 1939 działał w konspiracji. Współtworzył program Szarych Szeregów, a w Głównej Kwaterze Szarych Szeregów (Pasieka) prowadził sprawy wojskowe. Do marca 1943 był kierownikiem organizacyjnym akcji N pod pseudonimem Zygmunt.
Nazwany od jego pseudonimu Oddział Specjalny „Jerzy” został 1 września 1943 (krótko po śmierci Tadeusza Zawadzkiego) przekształcony w baon „Zośka” Kedywu Komendy Głównej AK, który wchodził w skład Oddziału Dyspozycyjnego „Sztuka 90".
W powstaniu warszawskim nadal dowodził baonem „Zośka” i był zarazem zastępcą dowódcy, a po śmierci Jana Kajusa Andrzejewskiego (ps. „Jan”), 31 sierpnia, został dowódcą Brygady Dywersji „Broda 53" w Zgrupowaniu „Radosław”. Ze swoim batalionem przeszedł cały jego powstańczy szlak bojowy: od Woli przez Stare Miasto do Powiśla Czerniakowskiego. Między innymi dowodził zwycięskim szturmem na obóz koncentracyjny KL Warschau przy ul. Gęsiej („Gęsiówka”), w którego wyniku uwolniono 348 żydowskich więźniów.
Ryszard Białous trzykrotnie awansował: styczeń 1941 – podporucznik rezerwy, maj 1943 – porucznik i wrzesień 1944 – kapitan. Wszystkie awanse zostały potwierdzone przez Główną Komisję Weryfikacyjną AK w Londynie 15 kwietnia 1946. Trzykrotnie otrzymał Krzyż Walecznych, podczas powstania został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy.
Po upadku powstania był w niewoli niemieckiej w Bergen-Belsen, Oflagu II D Gross-Born i Stalagu X B Sandbostel. Uwolniony w kwietniu 1945 przez oddziały brytyjskie. Po wyzwoleniu z oflagu przydzielony do 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej.

Okres po wojnie

Kontynuował działalność w ruchu harcerskim, w 1947 był Naczelnikiem ZHP poza granicami kraju.
W lipcu 1948 przybył do Argentyny i zamieszkał w Neuquén, niedaleko granicy z Chile. Nadzorował budowę lotniska w Quillen, był dyrektorem uzdrowiska cieplicowego w Caviahue, następnie ministrem ds. planowania i rozwoju w rządzie prowincji Neuquén, a także dyrektorem generalnym zarządu dróg i energii elektrycznej w Patagonii. Założył pierwszy w Argentynie klub biatlonowy, stał się wybitnym znawcą cywilizacji Araukanów.
W 30. rocznicę powstania warszawskiego przyjechał z wizytą do kraju. Było to jego ostatnie spotkanie z Warszawą. Swoje wspomnienia umieścił w książce Walka w pożodze.
Zmarł 24 marca 1992 w Neuquén w Argentynie i tam został pochowany.
W czerwcu 2019 jego prochy sprowadzono do Polski i tymczasowo złożono w krypcie katedry polowej Wojska Polskiego. 31 lipca 2019 roku pochowano je w kwaterze batalionu „Zośka” na cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Tego samego dnia został pośmiertnie awansowany na stopień pułkownika. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył go Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Odznaczenia

  • Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (31 lipca 2019)
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1966, za zasługi położone na polu pracy niepodległościowej i społecznej)
  • Krzyż Walecznych – trzykrotnie
  • Złoty Krzyż za Zasługi dla ZHP (18 lipca 2019)

Rodzina

  • Żona: Krystyna Błońska – ślub 9 czerwca 1939
  • Syn: Jerzy (Jorge) - był obecny na uroczystościach pogrzebowych na Powązkach i powiedział, że jego ojciec „marzył zawsze o tym, żeby wrócić do kraju i być pochowanym z żołnierzami „Zośki”

Zdjęcia

 Białous

 Białous
kpt. Białous jako oficer 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej

 Białous
Spotkanie kombatantów z batalionu „Zośka” 13 sierpnia 1974 r. Stare Miasto ul. Szeroki Dunaj
Od lewej: Witold Sikorski „Boruta”, Ryszard Białołus „Jerzy”, Zygmunt Kujawski dr „Brom”, Marian Małkowski „Marian”, Witold Bartnicki „Kadłubek”, NN

 Białous

 Białous
Urna ze szczątkami kpt. Ryszarda Białousa w amerykańskiej bazie lotniczej Rammstein
https://dzieje.pl/aktualnosci/samolot-z-prochami-kpt-ryszarda-bialousa-dowodcy-batalionu-zoska-w-drodze-do-polski

 Białous
Grób Ryszarda Białousa na Powązkach Wojskowych

Piśmiennictwo

  1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Ryszard_Bia%C5%82ous
  2. https://www.1944.pl/powstancze-biogramy/ryszard-bialous,797.html