Tadeusz Wyrwa

Wyrwa

Tadeusz Wyrwa (ur. 15 marca 1926 w Warszawie, zm. 20 listopada 2010 w Saint-Rémy-l?s-Chevreuse) – polski historyk i pisarz emigracyjny, żołnierz AK.
Urodził się w Warszawie jako syn Józefa Wyrwy (1898-1970) i Stanisławy z domu Pikiel.

Okres przed wojną

Szkołę powszechną ukończył w roku 1937 w miejscowości Lipa koło Radoszyc na Kielecczyźnie, gdzie rok wcześniej jego ojciec, z zawodu nauczyciel, otrzymał posadę kierownika szkoły. W roku 1938 rozpoczął naukę w Państwowym Gimnazjum i Liceum w Końskich. Ukończył jedynie pierwszą klasę gimnazjalną, bowiem wybuch wojny

Okres wojny

Uczestniczył u boku ojca w działalności podziemnej, a następnie w partyzantce na Kielecczyźnie w oddziale dowodzonym przez ojca, pod pseudonimem „Orlik”.
W warunkach konspiracyjnych, wczesną wiosną roku 1943, zdał „małą maturę”, co pozwoliło mu odbyć kurs podchorążych. Ukończył go 30 września 1943 z wynikiem dobrym i awansował do stopnia plutonowego podchorążego.
Jesienią roku 1944 na terenie powiatów opoczyńskiego i koneckiego, walczył w szeregach II batalionu 25. Pułku Piechoty AK, dowodzonego przez jego ojca ps. „Stary”.
Za postawę bojową został przedstawiony do awansu na stopień podporucznika i do odznaczenia Krzyżem Walecznych. Oba wnioski zatwierdziła Komenda Obwodu AK Piotrków Trybunalski przed końcem roku 1944.
17 stycznia 1945 oddział został rozbrojony pod Radoszycami przez Armię Czerwoną. W lutym został aresztowany przez UB, osadzony w więzieniu w Końskich, następnie przeniesiony do Łodzi.

Okres po wojnie

Zdołał uciec z więzienia w lipcu 1945 i opuścił Polskę w roku 1947. Przedostał się do brytyjskiej strefy okupacyjnej w Niemczech. Trafił do obozu dipisów w Wentorfie pod Hamburgiem. Uzyskał status byłego jeńca wojennego w biurze Stowarzyszenia Byłych Kombatantów w Meppen, gdzie stacjonowała 1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka.
Na uniwersytecie w Kilonii rozpoczął studia prawnicze. Po dwóch latach zmuszony był przerwać studia. Latem roku 1949, w sytuacji stopniowego likwidowania obozów i zamykania polskich szkół, nie mogąc uzyskać prawa stałego pobytu, zdecydował się wyjechać do Stanów Zjednoczonych.
Zamieszkał w Chicago, gdzie planując kontynuowanie przerwanych w Kilonii studiów prawniczych, zapisał się na kurs języka angielskiego w Welles High School. Latem roku 1950 popadł w spór z władzami odmawiając, jako uchodźca polityczny i obywatel polski, wcielenia do armii amerykańskiej.
W lutym 1952 został ponownie wezwany do stawienia się przed komisją poborową i powtórzył, że nie wstąpi do amerykańskiej armii. 4 marca 1952 został aresztowany przez agentów FBI. Po nocy spędzonej w Cook County Jail został zwolniony za kaucją w wysokości 500 dolarów, wpłaconą przez ojca. Jego proces przed Sądem Okręgowym stanu Illinois, rozpoczęty w maju 1952, kilkakrotnie odraczany, został zakończony 8 sierpnia (pod nieobecność oskarżonego) umorzeniem sprawy.
Konflikt z władzami amerykańskimi, jego tendencyjne nagłośnianie przez prasę amerykańską i część prasy polonijnej, przejawy wrogiego nastawienia społeczności amerykańskiej – wszystko to skłoniło Wyrwę do opuszczenia Stanów Zjednoczonych.
W roku 1952 udał się do Hiszpanii. W ramach programu pomocowego otrzymał stypendium z Obra Católica de Assitencia Universitaria. Podjął i ukończył studia w zakresie międzynarodowego prawa publicznego na uniwersytecie w Madrycie.
W kolejnych latach przygotował i obronił trzy rozprawy doktorskie:
  • na temat roli Gdańska w stosunkach międzynarodowych - na uniwersytecie w Madrycie
  • z dziedziny nauk politycznych – na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w Londynie.
  • w zakresie literatury i nauk humanistycznych - na uniwersytecie w Paryżu
Od roku 1964 pracował w Centre National de la Recherche Scientifique w Paryżu.
Był uczestnikiem Kongresu Współczesnej Nauki i Kultury Polskiej na Obczyźnie w roku 1970 oraz w Kongresów Kultury Polskiej na Obczyźnie w latach 1985 i 1995.
Czynnie uczestniczył również w emigracyjnym życiu naukowym. W roku 1973 podjął współpracę z Instytutem Literackim.
Stał się jednym najbardziej aktywnych autorów wydawanych przez Jerzego Giedroycia „Zeszytów Historycznych” zamieszczając na ich łamach ponad 100 artykułów, recenzji i listów.
Kilka tekstów opublikował w „Kulturze” a od końca lat 80. zamieszczał artykuły w londyńskim „Pamiętniku Literackim”.
Odwiedził Polskę w 1989 r. W 2007 r. przywiózł jako dar dla Muzeum AK w Krakowie, dziennik oddziału majora Henryka Dobrzańskiego-Hubala, który jego ojciec ukrył podczas okupacji.
Tadeusz Wyrwa został pochowany 25 listopada 2010 na podparyskim cmentarzu Montmorency.

Odznaczenia

  • Krzyż Walecznych

Rodzina

  • Ojciec Józef Wyrwa ps. „Furgalski”, „Stary” (ur. w 1898 w Lipie k. Radoszyc, zm. 3 czerwca 1970 r. w Madrycie) – dowódca partyzancki ziemi kieleckiej. Hubalczyk, żołnierz ZWZ, NSZ i AK. Ojciec historyka emigracyjnego, żołnierza AK – Tadeusza.
  • Siostra Kazimiera Wyrwa ps. "Zorza", "Jutrzenka", W konspiracji od listopada 1939 r. do stycznia 1945 r. (SZP-ZWZ-AK) Okręg Kielce-Radom, 2 pp Leg. AK 2 DP AK. 
  • Żona ???

Zdjęcia

Wyrwa
Major Józef Wyrwa (pierwszy z lewej) i jego żołnierze – zima 1944 r..
Trzeci z prawej to plut. pchor. Tadeusz Wyrwa ps. "Orlik".
https://www.rmf24.pl/kultura/news-partyzant-z-natury-prawdziwe-historie-unikatowych-wojennych-,nId,1474372

Wyrwa
Tadeusz Wyrwa z żoną w Saint-Rémy-l?s-Chevreuse (2007 r.)

Wyrwa
Tadeusz Wyrwa przy portrecie ojca – Józefa Wyrwy ps. „Furgalski „ – „Stary” (w Saint-Rémy-l?s-Chevreuse 2007 r,)

Wyrwa
Tadeusz Wyrwa ze Zdzisławem Filingierem w kościele w Radoszycach przed tablicą poświęconą jego ojcu

Wyrwa
Norbertinum 2007

Wyrwa
Prof. Wyrwa podczas uroczystości nadania tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego, 27 czerwca 2007 r.
https://forumakademickie.pl/fa-archiwum/archiwum/2007/09/kronika.html


Piśmiennictwo

  1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Wyrwa
  2. https://www.polskieradio.pl/Tadeusz-Wyrwa/Tag76018
  3. https://majorhubal.pl/index.php?d=strona_aktualnosci_pokaz&id=82
  4. http://multibook.pl/pl/p/Tadeusz-Wyrwa-Pokoleniowe-rozstaje-drog/2492
  5. http://rcin.org.pl/Content/11620/WA303_15260_KH118-r2011-R118-nr2_Kwartalnik-Hist_09_In-memoriam.pdf
  6. https://forumakademickie.pl/fa-archiwum/archiwum/2007/09/kronika.html