Adolf Pilch

Pilch

Adolf Pilch ps. „Góra”, „Dolina” (ur. 22 maja 1914 w Wiśle, zm. 26 stycznia 2000 w Londynie) – cichociemny, jeden z dowódców oddziałów Armii Krajowej. Walczył w ponad 200 bitwach i potyczkach, w zdecydowanej większości zwycięskich. Urodził się jako ósme dziecko w beskidzkiej rodzinie potomka szkockiego imigranta (uciekiniera przed prześladowaniami religijnymi), wyznania ewangelicko-augsburskiego.

Okres prze wojną

Ukończył gimnazjum w Cieszynie i Państwową Wyższą Szkołę Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda w Warszawie. Został powołany do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 26 DP w Skierniewicach.

Okres wojny

W 1939 niezmobilizowany, przedostał się na Węgry następnie przez Rumunię dotarł do Jugosławii, skąd statkiem „Patria” dopłynął do Francji, gdzie został wcielony do 3 Dywizji Piechoty (początkowo w 9 pułku piechoty następnie 8 pp).
W czasie niemieckiej agresji na Francję brał udział w walkach 8 pp, a po kapitulacji Francji i ewakuacji oddziałów polskich, 21 czerwca 1940 dotarł do Plymouth w Wielkiej Brytanii. Przeszedł szkolenie dywersyjne cichociemnych, po czym został przerzucony do Polski w nocy z 16 na 17 lutego 1943 i otrzymał przydział do Kedywu Okręgu AK „Czapla” (Białystok), a następnie do Okręgu AK „Nów”(Nowogródek), działając pod pseudonimem „Góra”.
Będąc oficerem Zgrupowania Stołpeckiego AK (zwanym też przez sprzymierzonych wtedy komunistów Otriadem Kościuszko, pod dowództwem mjr Wacława Pełki ps. „Wacław” i por. Kacpra Miłaszewskiego ps. „Lewald”), walczył w Puszczy Nalibockiej z oddziałami niemieckimi i policji białoruskiej. Po zdradzieckim ataku ze strony partyzantki sowieckiej w grudniu 1943 (w czasie którego „Lewald” został porwany samolotem do Moskwy, a większość polskich partyzantów siłą wcielona do oddziałów radzieckich) Pilch utworzył z 40 ocalałych z pogromu akowców Polski Oddział Partyzancki pod swoim dowództwem, największym problemem był brak amunicji (zapasy przejęła partyzantka sowiecka). Kilkunastotysięczne zgrupowanie sowieckie otrzymało rozkaz likwidacji partyzantki polskiej, co usiłowało uczynić. Wobec braku zaopatrzenia, bez wsparcia z Komendy Głównej AK, posiadając około 50 ludzi zawiązał on taktycznie lokalny pakt o nieagresji z okupantem niemieckim, przewidujący także dozbrojenie oddziału polskiego. Była to jedyna szansa na pozostanie w terenie i ochronę ludności polskiej przed partyzantami sowieckimi. Początkowo zostało to odebrane przez Komendę Główną AK jako rokosz: przysłany z Gór Świętokrzyskich Jan Piwnik „Ponury” (według innych źródeł mjr Maciej Kalenkiewicz„Kotwicz”) przekazał „Górze” oraz znajdującemu się w podobnym układzie Józefowi Świdzie „Lechowi” ultimatum zaprzestania działalności do czerwca 1944 roku. W ciągu kilku miesięcy oddział rozrósł się do ponad 800 ludzi (w tym uciekinierzy z oddziałów sowieckich), z czego połowę stanowiła kawaleria i stoczył ok. 200 walk z Sowietami (w tym m.in. z Otriadem Bielskich), czasami przy udziale niemieckim po stronie polskiej. W lecie 1944 roku, w obliczu szybkiego zbliżania się frontu wschodniego w wyniku operacji Bagration, przeprowadził 861 żołnierzy wraz z taborami (ponad 150 furmanek) 400 kilometrów na zachód w stronę Warszawy i przekroczył Wisłę pod Nowym Dworem Mazowieckim (jawnie, mostem, wśród reorganizujących się oddziałów niemieckich).
Pod koniec lipca 1944 roku Pilch (zmieniwszy pseudonim na „Dolina”) podporządkował się w Dziekanowie Polskim kpt. Józefowi Krzyczkowskiemu ps. „Szymon” – komendantowi VIII Rejonu „Łęgów” VII Obwodu „Obroża” Okręgu Warszawskiego AK. Mimo początkowych obaw związanych ze współpracą „Góry” z Niemcami, dowództwo AK wyraziło zgodę na włącznie jego oddziałów („Doliniacy”) w skład Grupy Kampinos i rehabilitację w walce. 2 sierpnia „Dolina” razem ze swoimi ludźmi zaatakował lotnisko na Bielanach.
W nocy z 2 na 3 września dokonał skutecznego ataku na stacjonujący we wsi Truskaw batalion znienawidzonej formacji SS-RONA, rozgramiając tenże i zabijając 250 rosyjskich esesmanów i raniąc 100, przy stracie zaledwie 10 zabitych i 10 rannych. Poprowadził także udany atak na tartak w Piaskach Królewskich (6/7 września). Po katastrofalnej klęsce oddziałów Grupy Kampinos w bitwie pod Jaktorowem 29 września Pilch dołączył z oddziałem 80 żołnierzy do 25 pp AK Ziemi Piotrkowsko-Opoczyńskiej Podokręgu Piotrków. Po rozwiązaniu w listopadzie 1944 roku oddziału, Pilch stanął na czele konnego Oddziału Doliny, walcząc na dawnych szlakach „Hubala” do stycznia 1945 roku, kiedy to ruszyła ofensywa zimowa Armii Czerwonej.

Okres po wojnie

W 1945 roku wyemigrował uciekając przez Czechosłowację do Wielkiej Brytanii.
W latach 1978–1991 pełnił funkcję przewodniczącego Koła AK Oddział Londyn.
Odwiedził kraj w 1990 roku, entuzjastycznie witany przez swoich byłych żołnierzy, a także przez przedstawicieli władz, armii i orkiestrę wojskową.
Był autorem wspomnień pt. Partyzanci trzech puszcz, za które otrzymał Nagrodę im. Jerzego Łojka w 1992.
W jego pogrzebie w Wandsworth wzięło udział pod partyzanckim sztandarem czterech z wciąż żyjących „Doliniaków”.

Odznaczenia

  • Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1980)
  • Krzyż Walecznych – czterokrotnie
  • Medal "Polonia Mater Nostra Est" (1998).

Rodzina

  • Żona: Ewa
  • Dzieci: Anna, Adam i Irena.

Zdjęcia

Zdjęcia za wyjątkiem drugiego pochodzą z [2]
Pilch
Dolina, pierwszy z lewej, marzec 1941

Pilch
Korpus oficerski Zgrupowania „Kampinos” podczas mszy polowej w Wierszach, ok. 10 września 1944 (Adolf Pilch z nr 3) https://pl.wikipedia.org/wiki/Adolf_Pilch#/media/Plik:Warsaw_Uprising_by_G%C4%85szewski_-_Field_Mass_in_Kampinos.jpg

Pilch
Ewa Adolf Pilchowie, ślub, GB, 1948

Pilch
Grób Ewy i Adama Pilchów

Piśmiennictwo

  1. Ryszard Bielański: „Góra - Dolina" Adolf Pilch, 20071
  2. Danuta Szczypka: mjr Adolf Pilch (1914-2000) – cichociemny z Wisły. 2015.
  3. http://www.ak-kresy.pl/aktualnosci,promocja-ksiazki-o-mjr-adolfie-pilchu,62.html
  4. https://pl.wikipedia.org/wiki/Adolf_Pilch