Maria Sobocińska

Sobocińska

Maria Sobocińska ps. „Ryśka” (ur. 29 kwietnia 1920 we Wymyślinie, zm. 1 sierpnia 2012 w Sztokholmie – kurierka, komendantka WSK przy komendzie Okręgu AK Pomorze, działaczka niepodległościowa.
Urodziła się 29 kwietnia 1920 w Wymyślinie w rodzinie Romana i Stanisławy z Ziemkiewiczów.
Poniższy życiorys wraz ze zdjęciami stanowią fragmenty pozycji 1. piśmiennictwa, za zgodą jej autora.

Okres przed wojną

Ukończyła szkołę powszechną (Szkoła Ćwiczeń Seminarium Nauczycielskiego) w Wymyślinie. Po ukończeniu wymyślińskiej szkoły, kontynuowała naukę w Gimnazjum im. R. Traugutta w Lipnie, a następnie w Gimnazjum i Liceum Humanistycznym im. M. Taniewskiej w Warszawie, gdzie w 1939 r. uzyskała maturę.
Przed wybuchem wojny odbyła szkolenie przeciwlotnicze oraz sanitarne w ramach Przysposobienia Wojskowego Kobiet w Toruniu. W Płońsku ukończyła kurs drużynowych ZHP, połączony z kursem spadochronowym.

Okres wojny

1 września 1939 r. Maria, z opaską PWK na rękawie, rozpoczęła służbę na stacji kolejowej w Skępem, gdzie udzielała informacji zdezorientowanym młodym ludziom, zdążającym do jednostek wojskowych, kierowała ich także do punktów żywienia, pocieszała dobrym słowem. W następnych dniach, razem z rodzicami, ojcami oraz innymi osobami organizowała wszelkie formy pomocy: kwatery, punkty opieki medycznej, dożywianie oraz ochranianie zbiegłych z niewoli niemieckiej żołnierzy armii polskiej.
Na polecenie matki, zajmowała się pisaniem listów pocieszenia do jeńców wojennych, internowanych w oflagach.
1 sierpnia 1940 r. otrzymała pracę jako pomoc biurowa w niemieckiej firmie Strassenbaugesellschaft OEMLER, budującej w powiecie lipnowskim szosę na trasie Bydgoszcz-Warszawa, gdzie pracowała do czerwca 1941 r. Następnie w latach 1941-1945, pracowała w niemieckim Urzędzie Katastralnym (Katasteramt) w Lipnie. Nowa praca pozwoliła Marii m. in. potajemnie wyrabiać dokumenty osobiste i zaświadczenia, ratując wielu mieszkańców ziemi dobrzyńskiej przed wywózką na roboty przymusowe oraz prowadzić nasłuch brytyjskiego radia BBC. Słuchanie z radia odbywało się w biurze kierownika, który wiedząc, że przyjeżdża pociągiem ze Skępego znacznie wcześniej, niż rozpoczynała się praca, udostępniał jej klucze do biura, aby nie czekała na dworcu. Wiadomości usłyszane z radia BCC przepisywała na papierze bibułowym i przekazywała do punktu kontaktowego, który mieścił się w tym samym budynku w sklepie OEMLERA.
W kwietniu 1940 r. nawiązała kontakt z warszawską komórką do akcji sabotażowej i propagandowej i została zaprzysiężona do ZWZ. Maria oraz jej siostra Sławka miały pozyskiwać informacje o sytuacji w Skępem i okolicy, czyli terenach włączony do Rzeszy Niemieckiej, które były następnie wykorzystywane przez jej kuzyna, Bogdana. Poprzez swoją matkę, już w styczniu 1940 r., została przyjęta do Polskiej Organizacji Wojskowej „Znak” rejon Skępe. Potem, już jako członkini Związku Walki Zbrojnej, była oficerem do zadań specjalnych.
Organizowała konspiracyjną służbę zdrowia i współdziałała w akcjach wywiadowczych oraz kolportowała materiały w ramach Akcji „N”, prowadzonej przez Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Zaopatrzona w doskonale podrobione personalne dokumenty niemieckie, przewoziła z Warszawy na teren Pomorza (włączonego do Rzeszy Niemieckiej) fałszywki rzekomych opozycyjnych pism niemieckich.
Po akcji scaleniowej, tj. połączenia Służby Zwycięstwu Polski ze Związkiem Walki Zbrojnej w 1942 r., uczestniczyła w działalności konspiracyjnej Komendy Okręgu Armii Krajowej „Pomorze”, będąc kurierką kierowniczki Wojskowej Służby Kobiet w sztabie Komendy Okręgu AK Pomorze, Haliny Krzeszowskiej, późniejszej żony Bronisława Pietkiewicza, komendanta Inspektoratu AK Toruń, która nadała pseudonim „Ryśka” i przyjęła od niej powtórną przysięgę.
Wiosną 1943 r. była współorganizatorką wysadzenia pociągu z materiałami wojennymi, zdążającymi na front wschodni.
We wrześniu 1943 r. uczestniczyła w akcji uwolnienia, poprzez przekupienie strażnika w więzieniu w Toruniu, oficera AK do zadań specjalnych, Stanisława Witkowskiego, ps. „Żbik”, aresztowanego w maju 1943 r.
Na polecenie kierownictwa Komendy Okręgu AK „Pomorze” lipca 1943 r. zorganizowała Wojskową Służbę Kobiet w powiecie lipnowskim i została komendantką tego Obwodu. Jednocześnie pełniła funkcję zastępcy komendantki Inspektoratu Wojskowej Służby Kobiet Włocławek, którym najpierw kierowała Maria Raszówna, ps. „Myszka”. W lipcu 1943 r. Maria Sobocińska otrzymała od H. Krzeszowskiej nominację na stanowisko komendantki Wojskowej Służby Kobiet AK Obwodu Lipno.
We wrześniu 1944 r., po śmierci w potyczce z policją niemiecką kapitana Henryka S. Gruetzmachera, ps. „Marta”, „Michał”, przy pomocy sprzątaczki pracującej na posterunku w Lubówcu, odbiła rower tego oficera, w którym znajdowały się, ukryte w ramie, ważne dokumenty, a przeznaczone do Komendy Głównej AK w Warszawie.
Późną jesienią 1944 r. Maria Sobocińska przeprowadziła także ryzykowną akcję uwolnienia z Lagru II Tülchenfof (Tłuchówko) swojej jedynej siostry, Sławki.

Okres po wojnie

Podjęła pracę w lipnowskiej drukarni, gdzie dyrektorem był Gawroński członek Armii Krajowej. Tam drukowane są pierwsze podręczniki i niezbędne dla funkcjonowania nowej władzy druki, ogłoszenia i obwieszczenia uliczne. Tu rodzi się pomysł drukowania gazetki. Nie zaprzestała walki o pełną niepodległość Ojczyzny, nie podporządkowując się rozkazowi komendanta Sił Zbrojnych w Kraju, gen. Leopolda Okulickiego, ps. „Niedźwiadek” z 19 stycznia 1945 r. o rozwiązaniu Armii Krajowej, ujawnieniu się i złożeniu broni. W 1945 r. jako żołnierz WSK AK nie ujawniła się i kontynuowała pracę w Obwodzie Lipno w ramach Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj (DSZ), a potem Wolność i Niezawisłość268. Wraz z innymi kobietami z lipnowskiej konspiracji powracających z oflagów ostrzegały przed aresztowaniami, pomagały też osobom ukrywającym się przed NKWD i UB. Bacznie obserwowały rozwój sytuacji i zbierały dane personalne, kto otrzymuje stanowiska w administracji, tym bardziej, że na teren powiatu zaczęły napływać nowe osoby, desygnowane przez PWKN269. Założyła tajną organizację pod kryptonimem „Inspekty” i zaczęła redagować i wydawać tajne pisemko pt. „Głos Prawdy”, wykorzystując przy tym swoją pracę w drukarni. Zbierała także adresy byłych żołnierzy AK, celem nadania im odznaczeń z Londynu.
Została awansowana do stopnia porucznika, przyznano Jej Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami.
Została aresztowana 28 listopada 1945 r. w Lipnie przez Urząd Bezpieczeństwa i osadzona w Centralnym Więzieniu w Fordonie. Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu na sesji wyjazdowej w Inowrocławiu w dniu 13 lutego 1946 r., skazał Marię Sobocińską na 6 lat pozbawienia wolności oraz utratę praw obywatelskich i publicznych na okres 3 lat. Prośba o ułaskawienie Marii, skierowana przez matkę, Stanisławę do prezydenta Bolesława Bieruta z dnia 17 marca 1947 r. została odrzucona.
Na mocy ustawy o amnestii uchwalonej przez Sejm w dniu 22 lutego 1947 r.310 Marylce skrócono wyrok do trzech lat. Wolność odzyskała w dniu 15 listopada 1948 r.
Czas po opuszczeniu więzienia był dla niej wyjątkowo trudny. W Skępem miała obowiązek meldowania się co 24 godziny na miejscowym posterunku Milicji.
Po kilkumiesięcznym pobycie w Wymyślinie, nabraniu sił, wiosną 1949 r. postanowiła odciążyć rodziców, uciec od niewygodnej w tych czasach przeszłości i wiosną wyjechała do Warszawy. Mimo pomocy rodziny i przyjaciół nie udało się jej znaleźć pracy. Miała też problemy z zameldowaniem.
W latach 1949-1950 ukończyła kursy księgowości, po czym prowadziła księgowość równolegle w kilku firmach: w dwóch firmach odlewniczych Langiewicza i „Zjednoczenie” oraz dwóch firmach geodezyjno-pomiarowych.
Następnie otrzymała posadę jako pomoc biurowa w księgowości Wydziału Technologicznego Politechniki Warszawskiej, gdzie pracowała w latach 1949-1950.
W 1950 r. związała się z Tadeuszem Głossem i rok później w 1951 roku przyszła na świat jej jedyna córka, Sławomira.
W latach 1952/1953 ukończyła Studium Dewizowe w Szkole Głównej Planowania i Statystyki oraz podjęła naukę w Studium Orientalnym Szkoły Nauk Politycznych. Po kilku semestrach musiała jednak przerwać naukę w tym ostatnim, bowiem okazało, iż w ankiecie personalnej, nie podała, że była więźniem politycznym. Przez pewien czas była też księgową w Spółdzielni „Energia” w Warszawie. Od 1950 r. pracowała jako księgowa Wydziale Technologicznym Politechniki Warszawskiej, a następnie – w latach 1951-1980 – w Dziale Współpracy Nauki z Przemysłem w Instytucie Elektroniki Politechniki Warszawskiej, dochodząc tam do stanowiska kierownika.
Od 1983 r. Maria Sobocińska mieszkała w Sztokholmie, gdzie od 1976 r., po ukończeniu studiów medycznych, zamieszkała jej jedyna córka, Sławomira Głoss. Tam Maria aktywnie uczestniczyła w pracach Ośrodka Polskich Organizacji Niepodległościowych w Sztokholmie (OPON). Była sekretarzem Koła Armii Krajowej na Szwecję oraz członkiem Rady Naczelnej Armii Krajowej na Zachodzie w Londynie, Towarzystwa Przyjaciół Rapperswil w Sztokholmie i Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego w Polsce.
Była osobą dominującą i wpływową w środowisku Polaków zamieszkałych w Szwecji. Trzykrotnie pełniła funkcję przewodniczącej komisji wyborczej w czasie wyborów parlamentarnych i prezydenckich. Jej mieszkanie w Szwecji było jednym wielkim archiwum pamięci o ludziach Armii Krajowej, a jednocześnie przystanią dla wszystkich, którzy czuli się być blisko Marii.
W 2000 roku awansowana do stopnia majora, a w 2004 roku do stopnia podpułkownika.
Maria Sobocińska zmarła w Sztokholmie w dniu 1 sierpnia 2012 r., dokładnie w 68. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego i po 30 latach mieszkania w Szwecji. Pogrzeb Marii Sobocińskiej odbył się w dniu 28 sierpnia 2012 r. o godz. 11,30 w kaplicy Krzyża św. w Skogkyrkogarden. Oprócz rodziny i przyjaciół wzięli w nim udział i pełnili warty honorowe harcerze z Niezależnego Hufca Harcerstwa Polskiego „LS-Kaszuby” w Szwecji.
Urnę z Jej prochami złożono 9 listopada 2012 r., po uroczystej Mszy Świętej żałobnej, odprawionej o godz. 13,00 w Kościele Ojców Bernardynów w Skępem, na skępskim cmentarzu w grobowcu, gdzie spoczywają Jej bliscy: ojciec i matka, dziadkowie Ziemkiewiczowie oraz siostra Sławomira. W uroczystościach żałobnych, oprócz rodziny i przyjaciół, wzięli udział przedstawiciele Wojska Polskiego, Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej z Torunia, Jej biograf, Krystyna Wojtowicz z Krakowa, władze powiatu lipnowskiego oraz miasta i gminy Skępe, liczni członkowie Dobrzyńskiego Towarzystwa Naukowego, dyrekcja, nauczyciele i młodzież Zespołu Szkół w Skępem i wiele innych delegacji i osób.
Po śmierci awansowana do stopnia pułkownika.

Odznaczenia

  • Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari 
  • Krzyż Walecznych
  • Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
Po wojnie
  • Krzyż Armii Krajowej
  • Krzyż Armii Krajowej Okręgu „Pomorze”
  • Kombatancki Krzyż Zasługi
  • Odznaka Pamiątkowa Okręgu Pomorskiego Armii Krajowej
  • Odznaka Honorowa Sybiraka
  • Odznaka ZWOPS Zarząd Główny
  • Krzyż Więźnia Politycznego
  • Odznaka „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny”
  • Medal „Pro Memoria”
  • Honorowy Obywatel miasta i gminy Skępe
  • Honorowy Członek Dobrzyńskiego Towarzystwa Naukowego

Zdjęcia

Sobocińska
Stanisława Sobocińska z córkami, z lewej – Maria, z prawej – Sławomira

Sobocińska
Zdjęcie do Ausweisu - dowodu tożsamości w okresie okupacji hitlerowskiej

Sobocińska
Zjazd delegatów Kół Armii Krajowej zagranicą, Londyn 2000,
od lewej: Stanisław Woźniak – Kanada, Maria Sobocińska, Zenczykowska, Krzysztof Lubicz Szydłowski – Kanada

Sobocińska
Jedno z ostatnich zdjęć

Sobocińska
Pogrzeb Marii Sobocińskiej, Sztokholm, 28 sierpnia 2012 r.

Sobocińska
Pogrzeb Marii Sobocińskiej, Skąpie 9 listopada 2012 r.,
https://nowosci.com.pl/odeszla-na-wieczna-warte/ar/10915095

Sobocińska
Płyta nagrobna najbliższych Marii Sobocińskiej na grobowcu w Skępem,
gdzie 9 listopada 2012 r. Ją pochowano

Piśmiennictwo

  1. Mirosław Krajewski: DAMA NIEZŁOMNA Maria Sobocińska (1920-2012) Biografia wpisana w okupacyjne dzieje Skępego, http://kpbc.umk.pl/Content/91159/Licencje_076_03.pdf
  2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Maria_Soboci%C5%84ska