Zgrupowanie Armii Krajowej "Róg"

Róg




English version

Home Army Group “Róg”


The group was formed on 1 August 1944 in the Old Town from units of District I of the Home Army’s Warsaw Region and various smaller units concentrated in the Old Town, Muranów and Powiśle. Incorporated into Group North on 7 August, it was commanded by Major Stanisław Błaszczak codename “Róg”, and later by Captain Jerzy Czarski codename “Czahar”. The group’s core consisted of the following battalions: “Bończa”, “Gustaw”, “Gozdawa”, “Unia”, “Konrad “and Battalion I “Dzik” and detachment “Elektrownia” from the Military Service for the Protection of the Rising, and the crew of the Polish Security Printing Works.

At the beginning of the Rising, the group managed to capture nearly all assigned objects, although some were not held for long. The captured objects included, among other, the Krasiński Square with the court building, the Town Hall and the Detention Centre on Daniłowiczowska Street. However, the group failed to capture the bridgehead of Kierbedź Bridge, Schicht’s House and barracks adjacent to the Royal Castle. “Gustaw” Battalion suffered very heavy losses during attack on the “government district” in the area of Piłsudski Square.

Soldiers of “Unia” Battalion failed to capture the buildings of the Cabinet, the University and Police Headquarters on Krakowskie Przedmieście Street. The units of “Konrad” Battalion which attacked the railway bridge and the Poniatowski Bridge were killed off. The group was involved in covering insurgents’ retreat from Wola to the Old Town and it prepared for the defense of the district. After the Germans captured the approach to Kierbedź Bridge in the area of Nowy Zjazd, the southern part of the group was cut off in Powiśle. The remaining troops defended the south-eastern sector of the Old Town stretching from Podwale Street, across the Castle Square and along the escarpment of River Vistula to the complex of the Polish Security Printing Works. Despite poor armament and heavy losses, the group successfully held its ground for three weeks, repulsing enemy attacks. Heavy fighting raged in the Castle Square, around the Royal Castle, St. John’s Cathedral, Piwna and Świętojańska Streets as well as the buildings on the River Vistula escarpment.

Having evacuated to the City Centre through the sewers, the remnants of the group joined in the fighting in Powiśle and later retreated either to the west side of Nowy Świat Street or Upper Czerniaków. Not many managed to swim across the River Vistula. Those who did and were fighting-fit were incorporated into General Berling’s army. Those who remained in the City Centre were incorporated into the 36th Academic Legion Infantry Regiment. Remnants of the group were led into German captivity by their commander Major “Róg”.

Historia zgrupowania

Zgrupowanie zostało utworzone 1.VIII.1944 na Starówce. Powstało z części oddziałów I Obwodu [Śródmieście] Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej oraz z innych, mniejszych oddziałów, mających punkty koncentracji wyznaczone na godzinę "W" na terenie I Rejonu I Obwodu, tzn. na obszarze Starego Miasta, Muranowa i Powiśla, ograniczonym z północy torami Dworca Gdańskiego, ze wschodu Wisłą, z południa al. Jerozolimskimi, z zachodu ul. Nowy Świat i Krakowskie Przedmieście, pl. Piłsudskiego, Arsenałem, ul. Stawki.

Zgrupowanie od 7 sierpnia weszło w skład Grupy AK "Północ". Dowódcą zgrupowania był - mjr Stanisław Błaszczak "Róg", w latach konspiracji komendant I Rejonu w Obwodzie I Śródmieście (ranny 27 sierpnia),a następnie kpt. Jerzy Czarski "Czahar".

Struktura zgrupowania i kadra dowódcza

W chwili wybuchu Powstania Warszawskiego trzon zgrupowania stanowiły konspiracyjne siły I Rejonu w składzie:
  • baon "Bończa", d-ca rtm. "Bończa" Franciszek Sobeski,
  • baon NOW/AK "Gustaw", d-ca kpt. "Gustaw" Ludwik Gawrych,
  • baon "Gozdawa/Czarniecki", d-ca kpt. "Gozdawa" Lucjan Giżyński,
  • baon "Unia", d-ca kpt. "Krybar" Cyprian Odorkiewicz,
  • baon "Konrad", d-ca kpt. "Konrad" Juliusz Szwadyn,
  • baon "Wigry", d-ca kpt. "Trzaska" Eugeniusz Konopacki.
Ponadto na terenie I Rejonu zostały zmobilizowane i włączone w skład zgrupowania:
  • I baon WSOP "Dzik", d-ca por. "Dzik" Tadeusz Okolski,
  • oddział WSOP "Elektrownia", d-ca kpt. "Cubryna" Stanisław Skibniewski
  • PWB/17/S [załoga PWPW], d-ca mjr "Pełka" Mieczysław Chyżyński – w zgrupowaniu „Róg” do 16 sierpnia, potem w północnym zgrupwaniu „Paweł”,
  • Wyodrebniona z „Bończy” 104. kompania Związku Syndykalistów Polskich, dowódca por. Wroński Kazimierz Puczyński.

Walki zgrupowania w Powstaniu Warszawskim

W pierwszych dniach Powstania zgrupowanie opanowało prawie cały teren Rejonu I, z wyjątkiem niektórych ważnych obiektów. Baon "Gozdawa" i 104. kompania ZSP zdobyły rejon pl. Krasińskich z gmachem sądów i szpital w szkole na ul. Barokowej, a baon WSOP "Dzik" zdobył Ratusz i Areszt Śledczy przy ul. Daniłowiczowskiej. Słabo uzbrojony baon "Bończa", mimo dotkliwych strat [prawie cała 103. kompania] nie zdołał opanować przyczółka Mostu Kierbedzia, domu Schichta i koszar na Podzamczu. Baon "Gustaw" poniósł straty w starciu z oddziałami wojska i policji, które utrzymały się w rejonie pl. Piłsudskiego [Komenda Miasta -"dzielnica rządowa"]. Baon "Unia" nie zdołał opanować gmachów Prezydium Rady Ministrów, Uniwersytetu i Komendy Policji na Krakowskim Przedmieściu. Plutony baonu "Konrad" uległy zniszczeniu przy próbie opanowania przyczółków mostów - średnicowego i Poniatowskiego.

Kiedy Niemcom udało się w krwawaych walkach wyprzeć powstanców z Woli, zgrupowanie "Róg" uczestniczyły w osłonie ich wycofywania się na Stare Miasto i przygotowały się do obrony tej dzielnicy, budując barykady i organizując system punktów oporu w budynkach-redutach. Po wyrąbaniu przez oddziały Dirlewangera dojścia do mostu Kierbedzia [6.VIII.1944] w rejonie Nowego Zjazdu, południowa część zgrupowania, którą stanowiły bataliony „Unia” i „Konrad”, została odcięta na Powiślu. Spowodowało to konieczność reorganizacji dotychczasowego systemu obrony Starego Miasta.

W ramach utworzonej 7.VIII.1944 Grupy "Północ", liczące ok. 2500 żołnierzy zgrupowanie "Róg" broniło odcinka południowo-wschodniego: od ul. Podwale, przez pl. Zamkowy i dalej wzdłuż skarpy wiślanej do gmachu PWPW. W tym rejonie, mimo słabego uzbrojenia i wysokich strat, zgrupowanie trwało w skutecznej obronie przez 3 tygodnie odpierając w tym czasie dziesiątki ataków piechoty Wehrmachtu, Waffen-SS i oddziałów wschodnich wspartych artylerią, bronią pancerną i lotnictwem.

Walki w ramach Grupy "Północ" od 12 sierpnia 1944
Szczególnie ciężkie walki zgrupowanie toczyło w rejonie pl. Zamkowego, Zamku Królewskiego, katedry św. Jana, ul. Piwnej i Świętojańskiej oraz budynków na skarpie wiślanej, m.in. o gmach PKO, Dom Profesorów, szkołę na Rybakach, Starą Prochownię i bloki położone pod skarpą, m.in. tzw. "Pekin" i "Madryt" – budynki Polonii Zagranicznej. W walkach tych Niemcy ponieśli wysokie straty w zbitych, rannych, wziętych do niewoli i w zniszczonym sprzęcie pancernym. Podczas próby przebicia ze Starego Miasta do Śródmieścia - w nocy 30/31.VIII.1944 - zgrupowanie otrzymało zadanie utrzymania placówek opuszczonych przez grupy wyznaczone do tego szturmu i osłonę odwrotu. Mjr. "Róg" podczas akcji przebicia miał być dowódcą straży tylnej. Po przejściu kanałami do Śródmieścia [31.VIII/1.IX] resztki zgrupowania uczestniczyły w walkach na Powiślu, gdzie mjr. "Rogowi" ponownie podporządkowano oddziały zgrupowania kpt. "Krybara".

Żołnierze mjr "Roga" - wrzesień 1944 - 'Śródmieście 6.IX.1944, po licznych atakach wykonywanych z trzech kierunków, oddziały mjr. "Roga" zmuszone zostały do opuszczenia Powiśla i przejścia na zachodnią stronę Nowego Światu, gdzie uzupełniły zgrupowania śródmiejskie. Część żołnierzy mjr. "Roga" w następnych dniach przeszła na Górny Czerniaków, gdzie walczyli do upadku tej dzielnicy 23.IX.1944. Tylko nielicznym udało się przepłynąć Wisłę. Zdrowych wcielono następnie do armii gen. Berlinga. W przededniu kapitulacji Powstania Warszawskiego śródmiejską pozostałość zgrupowania "Róg" włączono w skład 36. pułku piechoty Legii Akademickiej 28. Dywizji Piechoty im. Stefana Okrzei Warszawskiego Korpusu AK.

Mjr. "Róg" otrzymał nominację na dowódcę tego pułku. W dniach 3-5.X.1944 wyprowadził resztki swoich żołnierzy do niemieckiej niewoli.

Podstawowe źródło

Zdjęcia

Róg
rog3Tadeusz Szczurowski (drugi z prawej) "Marynarz", żużlowiec Polonii. Żołnierz IV plutonu 104. kompanii Związku Syndykalistów Polskich - zgrupowanie "Róg"

Róg
Żołnierze batalionu źródło

Róg
Tadeusz "Król" żołnierz Zgrupowania "Róg" po postrzale przez snajpera w plecy

Róg
Sztandar został przekazany środowisku w 1989 r. dzięki fundacji T. Z. Knoblów. Zaprojektował go artysta plastyk Juliusz Kulesza.

Róg
Żołnierze zgrupowania pochowani są w kwaterze B18 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Miejsce to zaprojektował inż. Architekt Stefan Śmigielski (pchor. „Sielski” ze 104 kompanii ZSP) przy współudziale Juluisza Kuleszy.

Uzupełnienia


Kliknąć dla wyświetlenia mapy
Trasa na urządzeniu mobilnym pokazuje drogę od aktualnego położenia do miejsca pamięci - ...............

Zezwolenie na umieszczenie tabliczki

•  Czy wiesz, że ...