Batalion Armii Krajowej "Chrobry I"

Chrobry1




English version

Home Army Battalion “Chrobry I”


The battalion originated from an independent detachment formed in 1939 by Lieutenant Kazimierz Burnos codename “Corda”. By 1941 the battalion had around 100 soldiers. In early 1942, it was incorporated into the Polish Armed Organisation.

As a result of the merger, Section IV of the City Centre District of the Home Army included two battalions: “Vistula” and “Łukasiński” while a company commanded by Kazimierz Żurawski codename “Kalina” together with “Corda’s” company formed the third battalion called “Chrobry”. Command of the newly formed battalion was given to Captain Gustaw Billewicz codename “Sosna”. In 1943, the battalion was further expanded by two more companies. It constituted Group XI of Section IV and had more than 600 people in total. On 3 August, insurgents from this Group captured the German military police station called Nordwache located on the corner of Żelazna and Chłodna Streets. Initially, the battalion fought in the area of Żelazna, Krochmalna, Grzybowska, Łucka, Pańska, Twarda, Prosta and sections of Wolska, Karolkowa and Młynarska Streets between Jerozolimskie Avenue and the Cargo Railway Station.

On 6 August, majority of the battalion went to the Old Town (one company remained in the City Centre).

On 13 August, Captain Billewicz was appointed commander of Western Group “Kuba”. The command of “Chrobry I” Battalion was taken over by Captain “Kamień” (first and last name unknown), and after him, respectively, by Captain Edward Kozłowski codename “Edward”, Captain Tadeusz Majcherczyk codename “Zdan” and Captain Władysław Jachowicz codename “Konar”. Apart from defending the Arsenal building and the Simons’ Passage, the battalion took part in raids on the Gdański Railway Station and the former ghetto. It also defended the Mostowski Palace. It suffered the heaviest casualties during a German bombing raid on 31 August, when more than 150 of its soldiers perished in the ruins of a school on Barokowa Street and in the Simons’ Passage. The remainder of the battalion evacuated through the sewers to the City Centre on 1 September, where they manned posts on Bracka Street. Decimated, the battalion was incorporated into the 2nd Rifle Company of the 15th Home Army Infantry Regiment “Wilków”.

Historia batalionu

Batalion wywodził się z samodzielnego oddziału zorganizowanego w 1939 przez por. Kazimierza Burnosa „Cordę”. Do 1941 oddział liczył ok. 100 żołnierzy. Na początku 1942 oddział został włączony w struktury Polskiej Organizacji Zbrojnej.

W 1942 w ramach akcji scaleniowej, w skład Rejonu IV Obwodu Śródmieście Armii Krajowej weszły oddziały POZ. Obok scalonych batalionów „Vistula” (jako I batalion), oraz Batalionu im. W.Łukasińskiego” (jako II batalion), scalono dwie kompanie, dowodzone przez ppor. Kazimierza Żurawskiego „Klina” i i ppor. rez. Kazimierz Burnosa „Corda”, które utworzyły III Batalion „Chrobry”. Dowódcą batalionu Chrobry był kpt. Gustaw Billewicz „Sosna”. W 1943 w skład batalionu weszły dwie kolejne kompanie ppor. Tadeusza Kajetańskiego „Edwarda”, oraz ppor. Mariana Wardzyńskiego „Mariana” (od maja 1944 sierż. Mieczysława Kalinowskiego „Wiernego”) ze Związku Powstańców Niepodległościowych (ZPN). Batalion stanowił XI Zgrupowanie 4 Rejonu. Oddziały zgrupowania liczyły łącznie ponad 600 ludzi.

Do zadań taktycznych batalionu w związku z powstaniem było: zamknięcie ul. Żelaznej, zdobycie Nordwachy, zamknięcie ulicy Chłodnej z przylegającymi do niej ulicami: Wronią, Towarową, Karolkową, oraz pomoc w opanowaniu obiektów Zakładów Philipsa i opanowanie tego rejonu aż do Al. Jerozolimskich (nazywanych wówczas Alejami gen. Sikorskiego).

Struktura batalionu i kadra dowódcza

W lipcu 1944 struktura batalionu przedstawiała się następująco:
  • Dowódca batalionu – mjr Gustaw Billewicz „Sosna”;
  • 1 kompania – dowódca por. Tadeusz Kajetański „Edward”;
    o I pluton – dowódca ppor. Franciszek Steczkowski „Groźny”;
    o II pluton – dowódca ppor. Jan Nestrypke „Boreysza”;
    o III pluton – dowódca ppor. Henryk Jackowski „Jacek”.
  • 2 kompania – dowódca ppor. rez. Kazimierz Burnos „Corda”;
    o I pluton – dowódca ppor. Franciszek Sławiński „Sławek”;
    o II pluton – dowódca st. sierż. Antoni Wardyn „Miś”
    o III pluton – dowódca ppor. „Albatros” N.N.
  • 3 kompania – dowódca st. sierż. Mieczysław Kalinowski „Wierny”;
    o pluton 1115 – dowódca ppor. Wiesław Łukaszewski „Pięta”;
    o pluton 1116 – dowódca kpr. pchor. Stanisław Pietras „Kobuz”.
  • 4 kompania – dowódca kpt. Władysław Jachowicz „Konar”;
    o I pluton – dowódca kpt. Władysław Żurawski „Klim”;
    o II pluton – dowódca por. Jerzy Piszczek „Jeż”;
    o III pluton – dowódca ppor. „Zan” N.N.

Walki batalionu w Powstaniu Warszawskim

W momencie wybuchu walk liczył ponad 400-450 żołnierzy. Uzbrojenie składało się z 1 ręcznego karabinu maszynowego, 15 pistoletów maszynowych, 49 pistoletów, 120 granatów i kilkudziesięciu butelek z benzyną.

3 sierpnia powstańcy należący do tego zgrupowania zdobyli posterunek żandarmerii niemieckiej – Nordwache, który mieścił się w narożnej kamienicy przy ul. Żelaznej róg Chłodnej. Wzięli wtedy do niewoli 10 jeńców oraz zdobyli dużą ilość broni i mundurów.

Początkowo batalion walczył w rejonie ulic: Żelazna, Krochmalna, Grzybowska, Łucka, Pańska, Twarda, Prosta, część Wolskiej, Karolkowej i Młynarskiej, między Al. Jerozolimskimi a Dworcem Towarowym. 6 sierpnia większość żołnierzy baonu „Chrobry I” przeszła na Stare Miasto, w Śródmieściu pozostała tylko uwikłana w walki kompania „Cordy” (wchodząc w skład Batalionu Szturmowego „Rum”). Na Starówce batalion wszedł do odwodu Grupy „Północ”, dowodzonej przez płk. Karola Ziemskiego „Wachnowskiego”. Początkowo został zakwaterowany w szkole przy ulicy Barokowej 7, następnie przeszedł do Arsenału i Pasażu Simonsa.

13 sierpnia kpt./mjr Gustaw Billewicz „Sosna” objął dowództwo Zgrupowania Zachodniego „Kuba”. Funkcję dowódcy batalionu „Chrobry” pełnili kolejno kpt. „Kamień” (NN), kpt. Edward Kozłowski („Edward”), kpt. Tadeusz Majcherczyk „Zdan” i kpt. Władysław Jachowicz „Konar”.

Batalion poza obroną Arsenału i Pasażu brał udział w wypadach na Dworzec Gdański, na teren dawnego getta, bronił także Pałacu Mostowskich. Największe straty poniósł w czasie bombardowania 31 sierpnia. W ruinach szkoły przy Barokowej i Pasażu Simonsa śmierć poniosło ponad 150 żołnierzy batalionu.

1 września przeszedł kanałami do Śródmieścia. Tutaj zajął stanowiska przy ul. Brackiej. Po śmierci 11 września mjr. „Sosny” dowództwo nad zgrupowaniem przejął kpt. Stefan Mich „Kmita”, a pozostałości batalionu został włączony do 2 kompanii strzeleckiej 15 Pułku Piechoty „Wilków” AK.

Zdjęcia

Chrobry1
Powstańcy z Batalionu „Chrobry I” przed zdobytym posterunkiem żandarmerii Nordwache w kamienicy Ignacego Partowicza przy ulicy Żelaznej róg Chłodnej

Chrobry1
Żołnierze batalionu „Chrobry I” przy działku. Pierwszy z lewej plut. „Jur” Jerzy Schabowicz – pod Arsenałem dowódca działonu, czwart kpr. Stanisław Malik [Maik?]

Chrobry1
Żołnierze batalionu „Chrobry I” na terenie Ogrodu Strasińskich. Od lewej: pchor. „Czarny” Ryszard Włodarczyk, strz. „Słowik” Bronisław Borowski, łaczniczka NN, w srodku prawdopodobnie kpr. pchor. „Czarnota” Reginald Lewicki, po prawej „Ewa”, łączniczka zamordowana przez Niemców 2 lub 3 września w szpitalu na Długiej 23.

Chrobry1
Sztandar oddany został w 1989 r. dzięki fundacji T. Z. Knoblów. Zaprojektowała go grupa b. żołnierzy batalionu: red. Maciej Piekarski, Marek Węglik, Bolesław Lenant, Marian Firlej, Ryszard Jankowski, Jan Zakrzewski. Sztandar poświęcony został 31 sierpnia 1989 r. w kościele Dominikanów św. Jacka przy ul.Freta w Warszawie przez ks. biskupa Zbigniewa Józefa Kraszewskiego.

Kliknąć dla wyświetlenia mapy
Trasa na urządzeniu mobilnym pokazuje drogę od aktualnego położenia do miejsca pamięci - ...............

Zezwolenie na umieszczenie tabliczki http://www.sppw1944.org/index.html?http://www.sppw1944.org/relacje/galeria_gurt.html

•  Czy wiesz, że ...